جلو کشیدن ساعت ها در آغاز فصل بهار شاید تنها یک تغییر ساده و یک ساعته به نظر برسد، اما همین جابه جایی کوتاه می تواند خواب، ریتم شبانه روزی و عملکرد طبیعی بدن را برای چند روز یا حتی چند هفته مختل کند. پژوهش های گذشته، تغییر ساعت تابستانی را با افزایش موقت خطر حمله قلبی، سکته مغزی، اختلال خواب و کاهش تمرکز مرتبط دانسته بودند.
اکنون نتایج یک مطالعه گسترده نشان می دهد که پیامدهای این تغییر ممکن است سلامت چشم و رگ های ظریف شبکیه را نیز تحت تاثیر قرار دهد. پژوهشگران دانشگاه نورث وسترن با بررسی اطلاعات بیش از ۱۲.۶ میلیون فرد بزرگسال دریافتند که در ماه پس از تغییر ساعت بهاره، احتمال تشخیص برخی بیماری های عروقی شبکیه حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش پیدا می کند.
تغییر ساعت تابستانی چگونه بر بدن اثر می گذارد؟
تغییر ساعت تابستانی زمانی اتفاق می افتد که ساعت رسمی در فصل بهار یک ساعت جلو کشیده می شود. در نتیجه، بسیاری از افراد مجبور می شوند یک ساعت زودتر از زمان معمول از خواب بیدار شوند، در حالی که ساعت زیستی بدن هنوز با برنامه قبلی هماهنگ است.
ریتم شبانه روزی، ساعت داخلی بدن است که چرخه خواب و بیداری، ترشح هورمون ها، فشار خون، دمای بدن و بسیاری از فعالیت های متابولیک را تنظیم می کند. تغییر ناگهانی ساعت می تواند میان زمان رسمی، نور محیط و ساعت زیستی بدن ناهماهنگی ایجاد کند.
مهم ترین پیامدهای احتمالی این ناهماهنگی عبارتند از:
- کاهش مدت و کیفیت خواب
- افزایش خستگی و خواب آلودگی روزانه
- اختلال موقت در ترشح هورمون ها
- افزایش التهاب در بدن
- تغییر در فشار خون و سوخت و ساز
- کاهش تمرکز و سرعت واکنش
- تشدید مشکلات قلبی و عروقی در افراد مستعد
پژوهش جدید درباره تغییر ساعت و بیماری های چشمی
این مطالعه به سرپرستی پژوهشگران دانشکده پزشکی فاینبرگ دانشگاه نورث وسترن انجام شد و نتایج آن در ژوئن ۲۰۲۶ در مجله Scientific Reports منتشر شد. محققان از اطلاعات پایگاه بیمه درمانی Merative MarketScan مربوط به سال های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴ استفاده کردند.
در مجموع، اطلاعات ۱۲ میلیون و ۶۴۰ هزار و ۳۴۳ فرد ۱۸ تا ۶۴ ساله که شرایط ورود به مطالعه را داشتند، بررسی شد. پژوهشگران تعداد موارد جدید تشخیص بیماری های عروقی شبکیه را در یک هفته و یک ماه پس از تغییر ساعت بهاره و پاییزی با دوره های مشابه در تابستان و زمستان مقایسه کردند.
بیماری های مورد بررسی شامل موارد زیر بودند:
- انسداد شریان شبکیه
- انسداد ورید شبکیه
- رتینوپاتی دیابتی تکثیری
- دژنراسیون ماکولای وابسته به سن از نوع نئوواسکولار
خطر کدام بیماری های چشمی بیشتر شد؟
نتایج نشان داد که در ماه پس از جلو کشیدن ساعت ها در فصل بهار، احتمال تشخیص دو بیماری مهم شبکیه افزایش پیدا کرد. این افزایش برای همه بیماری های بررسی شده یکسان نبود و عبارت «۳۰ درصد افزایش خطر بیماری های چشمی» نباید به تمام مشکلات بینایی تعمیم داده شود.
در مقایسه با دوره کنترل تابستانی، خطر تشخیص رتینوپاتی دیابتی تکثیری در ماه پس از تغییر ساعت بهاره حدود ۳۴ درصد بیشتر بود. احتمال تشخیص دژنراسیون ماکولای نئوواسکولار نیز حدود ۲۴ درصد افزایش داشت. این یافته ها از نظر آماری معنادار بودند.
بنابراین، عدد ۳۰ درصد در واقع یک برآورد کلی و تقریبی از بیشترین افزایش مشاهده شده است. این مطالعه نشان نمی دهد که تمام افراد پس از تغییر ساعت با ۳۰ درصد افزایش خطر بیماری چشم روبه رو می شوند.
تغییر ساعت پاییزی چه تاثیری داشت؟
در فصل پاییز، ساعت ها یک ساعت عقب کشیده می شوند و بسیاری از افراد فرصت پیدا می کنند یک ساعت بیشتر بخوابند. نتایج مطالعه نشان داد که این تغییر با کاهش احتمال تشخیص بعضی بیماری های عروقی شبکیه همراه بوده است.
در مقایسه با دوره کنترل تابستانی، خطر انسداد ورید شبکیه و رتینوپاتی دیابتی تکثیری در ماه پس از تغییر ساعت پاییزی حدود ۱۶ تا ۱۷ درصد کمتر بود. در مقایسه با دوره کنترل زمستانی نیز کاهش خطر بیشتری برای انسداد شریان شبکیه، انسداد ورید شبکیه، رتینوپاتی دیابتی تکثیری و دژنراسیون ماکولای نئوواسکولار مشاهده شد.
پژوهشگران احتمال می دهند یک ساعت خواب بیشتر و هماهنگی بهتر بدن با تغییر پاییزی بتواند اثری محافظتی داشته باشد. با این حال، برای اثبات چنین سازوکاری به مطالعات بیشتری نیاز است.
چرا شبکیه به اختلال خواب حساس است؟
شبکیه لایه حساس به نور در بخش پشتی چشم است و تصاویر را به پیام های عصبی تبدیل می کند تا مغز بتواند آن ها را پردازش کند. این بافت از نظر مصرف انرژی بسیار فعال است و شبکه پیچیده ای از رگ های خونی بسیار ظریف دارد.
اختلال خواب و به هم خوردن ریتم شبانه روزی می تواند التهاب، فشار خون، قند خون و فعالیت های متابولیک را تغییر دهد. این عوامل ممکن است بر رگ های کوچک شبکیه اثر بگذارند، به ویژه در افرادی که از قبل به دیابت، فشار خون بالا یا بیماری های عروقی مبتلا هستند.
پژوهشگران دانشگاه نورث وسترن تاکید کرده اند که شبکیه می تواند بازتابی از وضعیت سلامت عروقی کل بدن باشد. تغییرات رگ های شبکیه در بعضی موارد با مشکلات قلبی و عروقی نیز ارتباط دارند.
بیماری های بررسی شده چه علائمی دارند؟
بیماری های عروقی شبکیه می توانند بدون درد و گاهی بدون علامت اولیه پیشرفت کنند. با این حال، بروز بعضی نشانه ها به ویژه پس از تغییر ناگهانی ساعت، خواب ناکافی یا تشدید بیماری های زمینه ای نباید نادیده گرفته شود.
علائم هشدار دهنده شامل موارد زیر هستند:
- کاهش ناگهانی یا تدریجی بینایی
- تاری دید در یک یا هر دو چشم
- مشاهده لکه های تیره یا شناور
- موج دار یا کج دیده شدن خطوط مستقیم
- ایجاد سایه در بخشی از میدان دید
- دشواری در تشخیص جزئیات
- کاهش دید مرکزی
کاهش ناگهانی بینایی یک وضعیت اورژانسی است و فرد باید بدون تاخیر به چشم پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کند. منتظر ماندن برای برطرف شدن خود به خودی علائم می تواند فرصت درمان را کاهش دهد.
چگونه عوارض تغییر ساعت را کاهش دهیم؟
سازگار شدن تدریجی با ساعت جدید می تواند شدت اختلال خواب را کاهش دهد. بهتر است افراد چند روز پیش از تغییر ساعت بهاره، زمان خواب و بیداری خود را به صورت مرحله ای تغییر دهند تا بدن فرصت بیشتری برای هماهنگی داشته باشد.
راهکارهای مفید عبارتند از:
- خوابیدن ۱۵ تا ۲۰ دقیقه زودتر در چند شب قبل
- دریافت نور طبیعی در ساعات ابتدایی صبح
- ثابت نگه داشتن زمان خواب و بیداری
- پرهیز از کافئین در ساعات پایانی روز
- کاهش استفاده از تلفن همراه پیش از خواب
- پرهیز از وعده غذایی سنگین در شب
- کنترل منظم قند خون و فشار خون
- مراجعه منظم به چشم پزشک در افراد پر خطر
چه کسانی باید بیشتر مراقب باشند؟
افزایش خطر مشاهده شده در این مطالعه در سطح جمعیت محاسبه شده است و به معنای ابتلای قطعی افراد نیست. با این حال، کسانی که از قبل عوامل خطر بیماری های شبکیه را دارند، باید به خواب منظم و علائم بینایی توجه بیشتری داشته باشند.
افراد مبتلا به دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی، چربی خون بالا و سابقه بیماری های عروقی در معرض خطر بیشتری قرار دارند. سیگار کشیدن، افزایش سن و سابقه خانوادگی دژنراسیون ماکولا نیز می تواند احتمال بیماری های شبکیه را افزایش دهد.
جمع بندی
مطالعه جدید دانشگاه نورث وسترن نشان می دهد که جلو کشیدن ساعت در فصل بهار با افزایش حدود ۲۰ تا ۳۰ درصدی احتمال تشخیص برخی بیماری های عروقی شبکیه در ماه بعد همراه است. بیشترین افزایش برای رتینوپاتی دیابتی تکثیری و دژنراسیون ماکولای نئوواسکولار مشاهده شد.
با این حال، این پژوهش ارتباط آماری را نشان می دهد و علت و معلول را ثابت نمی کند. خواب کافی، تنظیم تدریجی برنامه خواب، کنترل بیماری های زمینه ای و مراجعه منظم به چشم پزشک می تواند به کاهش خطر مشکلات بینایی کمک کند. همچنین بروز تاری دید یا کاهش ناگهانی بینایی باید جدی گرفته شود، زیرا بعضی بیماری های عروقی شبکیه در صورت تاخیر در درمان می توانند آسیب دائمی ایجاد کنند.
نظرات کاربران