افزایش فشار داخل چشم یکی از مهم ترین عواملی است که می تواند سلامت عصب بینایی را تهدید کند. بسیاری از افراد تا زمانی که دچار کاهش دید نشوند، متوجه این مشکل نمی شوند، زیرا بالا بودن فشار چشم در اغلب موارد هیچ علامت مشخصی ندارد. به همین دلیل، پزشکان بر انجام معاینات دوره ای چشم، به ویژه پس از ۴۰ سالگی، تاکید می کنند.
اگرچه افزایش فشار داخل چشم همیشه به معنای ابتلا به گلوکوم نیست، اما مهم ترین عامل خطر برای این بیماری محسوب می شود. تشخیص به موقع و درمان مناسب می تواند از آسیب دائمی عصب بینایی و کاهش غیر قابل بازگشت بینایی جلوگیری کند.
فشار داخل چشم چیست؟
داخل چشم به طور مداوم مایعی شفاف به نام زلالیه تولید می شود. این مایع علاوه بر رساندن مواد مغذی به بافت های چشم، به حفظ شکل طبیعی کره چشم نیز کمک می کند. در حالت طبیعی، میزان تولید و خروج این مایع با یکدیگر در تعادل قرار دارند.
اگر این تعادل به هر دلیلی بر هم بخورد و مایع نتواند به اندازه کافی از چشم خارج شود، فشار داخل چشم افزایش پیدا می کند. بالا بودن این فشار در طول زمان می تواند به عصب بینایی آسیب برساند و احتمال ابتلا به گلوکوم را افزایش دهد.
مهم ترین علت بالا رفتن فشار چشم
شایع ترین علت افزایش فشار داخل چشم، بیماری گلوکوم یا آب سیاه است. گلوکوم مجموعه ای از بیماری های چشمی است که به تدریج به عصب بینایی آسیب می رساند. علت دقیق ایجاد این بیماری هنوز به طور کامل مشخص نیست و متخصصان آن را یک بیماری چند عاملی می دانند.
در بسیاری از مبتلایان، افزایش فشار داخل چشم نقش مهمی در پیشرفت بیماری دارد، اما نکته مهم این است که بعضی افراد با فشار طبیعی نیز ممکن است دچار گلوکوم شوند. به همین دلیل، پزشکان تنها بر اساس عدد فشار چشم درباره وجود یا نبود بیماری تصمیم گیری نمی کنند و سلامت عصب بینایی و میدان دید نیز بررسی می شود.
چه عواملی خطر افزایش فشار چشم را بیشتر می کنند؟
عوامل مختلفی می توانند احتمال افزایش فشار داخل چشم یا ابتلا به گلوکوم را بیشتر کنند. آگاهی از این عوامل به تشخیص زودهنگام بیماری و پیشگیری از آسیب بینایی کمک می کند.
مهم ترین عوامل خطر عبارتند از:
- سابقه خانوادگی گلوکوم
- افزایش سن، به ویژه پس از ۴۰ سالگی
- ابتلا به دیابت
- فشار خون بالا یا پایین کنترل نشده
- نزدیک بینی شدید یا دوربینی شدید
- مصرف طولانی مدت داروهای کورتونی
- آسیب یا ضربه به چشم
- بعضی بیماری های چشمی یا جراحی های قبلی چشم
داشتن یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به گلوکوم نیست، اما ضرورت انجام معاینات منظم چشم را افزایش می دهد.
نقش ژنتیک در ابتلا به گلوکوم
پژوهش های علمی نشان داده اند که زمینه ژنتیکی در بسیاری از انواع گلوکوم نقش مهمی دارد. اگر یکی از اعضای درجه اول خانواده مانند پدر، مادر، خواهر یا برادر به گلوکوم مبتلا باشد، احتمال ابتلای سایر اعضای خانواده نیز بیشتر خواهد بود.
به همین دلیل، افرادی که سابقه خانوادگی این بیماری را دارند باید حتی در صورت نداشتن علامت، به طور منظم توسط چشم پزشک معاینه شوند. تشخیص زودهنگام می تواند از کاهش شدید بینایی در آینده جلوگیری کند.
افزایش سن چگونه بر فشار چشم تاثیر می گذارد؟
با افزایش سن، ساختارهای داخلی چشم نیز مانند سایر اندام های بدن دچار تغییر می شوند. یکی از مهم ترین این تغییرات، کاهش کارایی مسیر خروج مایع زلالیه است.
در نتیجه این تغییرات، مایع داخل چشم ممکن است به خوبی تخلیه نشود و به تدریج فشار داخل چشم افزایش پیدا کند. به همین دلیل، خطر ابتلا به گلوکوم پس از ۴۰ سالگی بیشتر می شود و پس از ۶۰ سالگی نیز این احتمال افزایش بیشتری پیدا می کند.
اختلال در تخلیه مایع داخل چشم
چشم به طور مداوم مایع زلالیه تولید می کند و این مایع از طریق ساختاری به نام شبکه ترابکولار از چشم خارج می شود. اگر این مسیر خروجی به هر دلیل دچار اختلال شود، مایع در داخل چشم تجمع پیدا می کند.
در اغلب موارد، مشکل اصلی افزایش فشار چشم، تولید بیش از حد مایع نیست، بلکه کاهش سرعت خروج آن است. تجمع تدریجی مایع باعث بالا رفتن فشار و وارد شدن آسیب به عصب بینایی می شود.
آیا فشار طبیعی چشم یعنی گلوکوم وجود ندارد؟
یکی از باورهای نادرست این است که اگر فشار چشم طبیعی باشد، احتمال ابتلا به گلوکوم وجود ندارد. در حالی که نوعی از بیماری به نام گلوکوم با فشار طبیعی وجود دارد که در آن، با وجود طبیعی بودن فشار داخل چشم، عصب بینایی به تدریج آسیب می بیند.
به همین دلیل، چشم پزشک علاوه بر اندازه گیری فشار چشم، آزمایش های دیگری نیز انجام می دهد، از جمله:
- معاینه عصب بینایی
- تصویربرداری از عصب بینایی با دستگاه OCT
- بررسی میدان بینایی
- اندازه گیری ضخامت قرنیه
- بررسی زاویه تخلیه مایع داخل چشم
ترکیب این بررسی ها دقت تشخیص را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد.
علائم افزایش فشار چشم چیست؟
در بیشتر موارد، افزایش فشار داخل چشم تا مراحل پیشرفته هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی کند. به همین دلیل، گلوکوم را گاهی “دزد خاموش بینایی” نیز می نامند.
با پیشرفت بیماری ممکن است علائم زیر ظاهر شوند:
- کاهش تدریجی میدان دید
- تاری دید
- مشاهده هاله رنگی اطراف چراغ ها
- درد چشم در بعضی انواع گلوکوم
- قرمزی چشم
- سردرد شدید همراه با تهوع در حمله حاد گلوکوم
در صورت بروز درد شدید چشم، کاهش ناگهانی بینایی یا تهوع همراه با درد چشم، مراجعه فوری به اورژانس چشم پزشکی ضروری است.
چگونه می توان از افزایش فشار چشم پیشگیری کرد؟
همه موارد گلوکوم قابل پیشگیری نیستند، اما تشخیص زودهنگام می تواند از آسیب دائمی به بینایی جلوگیری کند. مهم ترین اقدام، انجام معاینات منظم چشم به ویژه در افراد دارای عوامل خطر است.
برای حفظ سلامت چشم ها رعایت این توصیه ها مفید است:
- انجام معاینه کامل چشم به صورت دوره ای
- کنترل دیابت و فشار خون
- مصرف داروهای کورتونی فقط با تجویز پزشک
- محافظت از چشم در برابر ضربه
- اطلاع دادن سابقه خانوادگی گلوکوم به چشم پزشک
- پیگیری منظم درمان در صورت تشخیص افزایش فشار چشم
جمع بندی
افزایش فشار داخل چشم یکی از مهم ترین عوامل خطر برای آسیب عصب بینایی و ابتلا به گلوکوم است، اما تنها عامل تعیین کننده محسوب نمی شود. ژنتیک، افزایش سن، اختلال در خروج مایع زلالیه و بعضی بیماری های زمینه ای از مهم ترین عوامل موثر در بروز این مشکل هستند.
از آنجا که گلوکوم در مراحل اولیه معمولا بدون علامت است، انجام معاینات منظم چشم اهمیت زیادی دارد. اندازه گیری فشار چشم، بررسی عصب بینایی و انجام آزمایش های تکمیلی می توانند بیماری را پیش از ایجاد آسیب جدی تشخیص دهند و با شروع درمان، احتمال حفظ بینایی را به میزان قابل توجهی افزایش دهند.
نظرات کاربران