بسیاری از سرطان ها در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی کنند. به همین دلیل ممکن است فرد احساس کاملا طبیعی داشته باشد، اما یک آزمایش غربالگری بتواند تغییرات مشکوک یا نشانه های اولیه بیماری را شناسایی کند. تشخیص زودهنگام در بعضی سرطان ها می تواند درمان را ساده تر کند و احتمال موفقیت درمان را افزایش دهد.
البته غربالگری به این معنی نیست که همه افراد باید برای تمام سرطان ها آزمایش انجام دهند. سن، جنسیت، سابقه خانوادگی، سابقه پزشکی، سبک زندگی و عوامل خطر، تعیین می کنند که چه آزمایشی برای یک فرد مناسب است.
غربالگری سرطان چیست و چرا اهمیت دارد؟
غربالگری به مجموعه آزمایش ها و بررسی هایی گفته می شود که برای پیدا کردن سرطان یا تغییرات پیش سرطانی در افرادی انجام می شوند که هنوز علائم مشخصی ندارند. هدف اصلی این بررسی ها، پیدا کردن بیماری در مرحله ای است که درمان آن می تواند موثرتر باشد.
در بعضی سرطان ها، غربالگری فقط به تشخیص زودهنگام کمک نمی کند، بلکه می تواند از ایجاد سرطان نیز جلوگیری کند. برای مثال، در غربالگری سرطان روده بزرگ ممکن است پولیپ های پیش سرطانی شناسایی و قبل از تبدیل شدن به سرطان برداشته شوند.
به همین دلیل، زمان شروع غربالگری برای هر سرطان متفاوت است و انجام آزمایش بدون توجه به سن و میزان خطر، همیشه تصمیم درستی نیست.
غربالگری سرطان پستان
سرطان پستان یکی از شایع ترین سرطان ها در زنان است و ماموگرافی مهم ترین روش تصویربرداری برای غربالگری آن در افراد با خطر متوسط محسوب می شود. انجام منظم ماموگرافی می تواند بعضی از سرطان های پستان را پیش از ایجاد علائم قابل توجه شناسایی کند.
بر اساس توصیه به روز گروه USPSTF، زنان 40 تا 74 ساله که در معرض خطر متوسط قرار دارند، بهتر است هر دو سال یک بار ماموگرافی انجام دهند.
در شرایطی مانند موارد زیر ممکن است برنامه غربالگری متفاوت باشد:
- سابقه خانوادگی قوی سرطان پستان
- وجود تغییرات ژنتیکی مانند BRCA1 یا BRCA2
- سابقه سرطان پستان یا بعضی ضایعات پرخطر در نمونه برداری
- دریافت پرتودرمانی قفسه سینه در سنین پایین
در این شرایط، ممکن است پزشک انجام غربالگری در سن پایین تر یا استفاده از روش هایی مانند MRI پستان را نیز بررسی کند. بنابراین برنامه غربالگری افراد پرخطر نباید با برنامه افراد دارای خطر متوسط یکسان در نظر گرفته شود.
غربالگری سرطان دهانه رحم
سرطان دهانه رحم در بسیاری از موارد با عفونت پایدار با انواع پرخطر ویروس HPV ارتباط دارد. یکی از مزیت های مهم غربالگری این سرطان این است که آزمایش ها می توانند تغییرات پیش سرطانی سلول ها را قبل از تبدیل شدن آنها به سرطان شناسایی کنند.
توصیه های پزشکی در این زمینه در سال های اخیر در حال به روز شدن بوده اند و دستورالعمل سازمان های مختلف دقیقا یکسان نیست. برای مثال، انجمن سرطان آمریکا غربالگری افراد دارای دهانه رحم را از 25 سالگی توصیه می کند و آزمایش HPV را روش ترجیحی می داند.
روش های مورد استفاده شامل موارد زیر هستند:
- آزمایش HPV برای شناسایی انواع پرخطر ویروس
- پاپ اسمیر برای بررسی سلول های دهانه رحم
- آزمایش ترکیبی HPV و پاپ اسمیر در برخی برنامه های غربالگری
در دستورالعمل انجمن سرطان آمریکا، آزمایش HPV اولیه از 25 تا 65 سالگی معمولا هر پنج سال انجام می شود. اگر این روش در دسترس نباشد، پاپ اسمیر یا آزمایش ترکیبی می تواند بر اساس شرایط فرد مورد استفاده قرار گیرد.
از طرف دیگر، توصیه فعلی USPSTF که در حال به روز رسانی است، شروع غربالگری را از 21 سالگی در نظر می گیرد. بنابراین بهتر است برنامه غربالگری بر اساس دستورالعمل مورد استفاده در کشور، شرایط فرد و نظر پزشک تعیین شود.
غربالگری سرطان روده بزرگ
سرطان روده بزرگ ممکن است در مراحل ابتدایی بدون علامت باشد. به همین دلیل، منتظر ماندن برای مشاهده علائم می تواند فرصت تشخیص زودهنگام را از بین ببرد.
برای افراد با خطر متوسط، USPSTF توصیه می کند غربالگری سرطان روده بزرگ از 45 سالگی آغاز شود و تا 75 سالگی ادامه پیدا کند. برای افراد 76 تا 85 سال، تصمیم برای ادامه غربالگری باید با توجه به وضعیت سلامت، سابقه غربالگری و نظر فرد و پزشک گرفته شود.
روش های قابل استفاده برای غربالگری شامل موارد زیر هستند:
- کولونوسکوپی هر 10 سال
- آزمایش FIT یا آزمایش خون مخفی مدفوع با حساسیت بالا هر سال
- آزمایش DNA مدفوع همراه با FIT هر یک تا سه سال
- سی تی کولونوگرافی هر پنج سال
- سیگموئیدوسکوپی انعطاف پذیر هر پنج سال
نکته مهم این است که اگر آزمایش مدفوع یا سایر روش های غیر کولونوسکوپی نتیجه غیر طبیعی داشته باشند، معمولا برای بررسی بیشتر به کولونوسکوپی نیاز است.
غربالگری سرطان ریه
غربالگری سرطان ریه برای همه افراد انجام نمی شود. مهم ترین گروهی که از این غربالگری سود می برد، افرادی هستند که سابقه قابل توجه مصرف سیگار دارند و در محدوده سنی مشخصی قرار گرفته اند.
بر اساس توصیه USPSTF، افراد 50 تا 80 ساله که حداقل 20 پاکت سال سابقه مصرف سیگار دارند و در حال حاضر سیگار می کشند یا طی 15 سال گذشته آن را ترک کرده اند، باید سالانه با سی تی اسکن با دوز پایین، یعنی LDCT، غربالگری شوند.
یک پاکت سال یعنی مصرف معادل یک پاکت سیگار در روز به مدت یک سال. برای مثال، مصرف یک پاکت سیگار در روز به مدت 20 سال برابر با 20 پاکت سال است.
غربالگری معمولا زمانی متوقف می شود که فرد 15 سال از ترک سیگارش گذشته باشد یا شرایط جسمی او به گونه ای باشد که درمان قطعی سرطان ریه برای او مناسب نباشد.
غربالگری سرطان پروستات
غربالگری سرطان پروستات بیشتر با آزمایش خون PSA انجام می شود. با این حال، بالا بودن PSA به تنهایی به معنی وجود سرطان نیست و می تواند به دلایل دیگری نیز افزایش پیدا کند.
به همین دلیل، تصمیم برای انجام آزمایش PSA باید با توجه به مزایا و معایب آن گرفته شود. طبق توصیه USPSTF، برای مردان 55 تا 69 سال تصمیم برای غربالگری باید فردی باشد و پس از گفت و گو با پزشک درباره فواید و عوارض احتمالی انجام شود.
نتیجه مثبت PSA ممکن است به آزمایش های بیشتر یا نمونه برداری منجر شود و غربالگری می تواند خطر تشخیص و درمان بیش از حد بعضی سرطان های پروستات را نیز به همراه داشته باشد.
افرادی که خطر بالاتری دارند، ممکن است به بررسی زودتر نیاز داشته باشند. برای مثال، سابقه خانوادگی قوی سرطان پروستات می تواند زمان شروع گفت و گو درباره غربالگری را تغییر دهد. انجمن سرطان آمریکا برای مردان دارای خطر بالاتر، از جمله افرادی که بستگان نزدیک آنها در سن پایین به سرطان پروستات مبتلا شده اند، گفت و گو درباره غربالگری را از سن پایین تر توصیه می کند.
آیا همه افراد به غربالگری سرطان نیاز دارند؟
غربالگری برای همه سرطان ها و برای همه افراد توصیه نمی شود. بعضی آزمایش ها زمانی بیشترین فایده را دارند که فرد در محدوده سنی یا گروه پرخطر مشخصی قرار داشته باشد.
اگر سابقه خانوادگی سرطان، بیماری های زمینه ای خاص، تغییرات ژنتیکی، مصرف طولانی مدت سیگار یا سابقه قبلی سرطان دارید، ممکن است برنامه غربالگری شما با افراد دارای خطر متوسط متفاوت باشد.
از طرف دیگر، وجود یک علامت مشکوک با غربالگری تفاوت دارد. اگر علائمی مانند خونریزی غیر طبیعی، کاهش وزن بدون دلیل، تغییر پایدار در عادت دفع، توده جدید یا علائم مداوم دیگری دارید، نباید منتظر زمان غربالگری بمانید و بهتر است برای بررسی پزشکی اقدام کنید.
بهترین زمان برای شروع غربالگری سرطان چه زمانی است؟
سن شروع غربالگری برای هر سرطان متفاوت است و نمی توان یک سن مشخص را برای همه افراد در نظر گرفت. برای مثال، در توصیه های فعلی، ماموگرافی برای زنان 40 تا 74 ساله با خطر متوسط هر دو سال یک بار توصیه می شود و غربالگری سرطان روده بزرگ برای افراد با خطر متوسط از 45 سالگی آغاز می شود. غربالگری سرطان ریه نیز فقط برای گروه مشخصی از افراد دارای سابقه مصرف سیگار توصیه شده است.
به همین دلیل، بهتر است یک برنامه غربالگری شخصی داشته باشید و زمان انجام آزمایش ها را با توجه به سن، سابقه خانوادگی، سوابق پزشکی و عوامل خطر خود تعیین کنید.
جمع بندی
غربالگری سرطان یکی از ابزارهای مهم برای تشخیص زودهنگام بعضی سرطان ها و در مواردی پیشگیری از آنها است. با این حال، انجام هر آزمایشی برای هر فرد ضروری نیست و حتی ممکن است آزمایش های غیر ضروری باعث نتایج مثبت کاذب، بررسی های بیشتر و اضطراب بی مورد شوند.
ماموگرافی، غربالگری سرطان دهانه رحم، آزمایش های مربوط به سرطان روده بزرگ و سی تی اسکن با دوز پایین برای افراد واجد شرایط از مهم ترین برنامه های غربالگری سرطان هستند. درباره سرطان پروستات نیز تصمیم گیری باید با توجه به سن و شرایط فرد و پس از گفت و گو با پزشک انجام شود.
نظرات کاربران