میگرن چیست و چه عواملی باعث تشدید حملات میگرنی می شوند؟

میگرن یکی از شایع ترین اختلالات عصبی در جهان است که میلیون ها نفر را درگیر کرده و می تواند کیفیت زندگی، عملکرد شغلی و روابط اجتماعی افراد را تحت تاثیر قرار دهد. برخلاف تصور بسیاری از افراد، میگرن تنها یک سردرد ساده نیست، بلکه یک بیماری عصبی پیچیده است که با مجموعه ای از علائم جسمی و حسی همراه می شود.

حملات میگرنی ممکن است از چند ساعت تا چند روز ادامه داشته باشند و در برخی افراد آنقدر شدید باشند که انجام فعالیت های روزمره را غیرممکن کنند. شناخت عوامل محرک، علائم هشداردهنده و روش های درمانی می تواند نقش مهمی در کنترل این بیماری و کاهش دفعات حملات داشته باشد.

میگرن چیست؟

میگرن نوعی اختلال عصبی مزمن است که معمولا با سردردهای ضربان دار و شدید شناخته می شود. این بیماری بیشتر در زنان مشاهده می شود و اغلب از دوران نوجوانی یا جوانی آغاز می گردد. عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی نقش مهمی در بروز میگرن دارند و احتمال ابتلا در افرادی که یکی از اعضای خانواده آنها به میگرن مبتلا است، بیشتر خواهد بود.

اگرچه علت دقیق میگرن هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما پژوهش های جدید نشان می دهند تغییرات شیمیایی مغز، اختلال در انتقال دهنده های عصبی و واکنش غیرطبیعی سیستم عصبی در بروز این بیماری نقش دارند.

برخی ویژگی های اصلی میگرن عبارت اند از:

• درد ضربان دار در یک یا هر دو سمت سر
• تهوع و استفراغ
• حساسیت به نور
• حساسیت به صدا
• حساسیت به بوهای مختلف
• اختلال در تمرکز
• خستگی شدید

علت ایجاد میگرن از دیدگاه علمی

پژوهش های پزشکی طی دهه های گذشته دیدگاه های مختلفی درباره علت میگرن ارائه کرده اند. در گذشته تصور می شد که این بیماری ناشی از مشکلات عصب سه قلو یا تغییرات عروقی مغز است. امروزه متخصصان معتقدند مجموعه ای از عوامل عصبی، ژنتیکی و شیمیایی در ایجاد حملات میگرنی نقش دارند.

یکی از مهم ترین عوامل مورد توجه دانشمندان، تغییر سطح ماده ای به نام سروتونین در مغز است. سروتونین در تنظیم خلق و خو، خواب، درد و عملکرد عروق خونی نقش دارد و تغییرات آن می تواند زمینه ساز بروز حملات میگرنی شود.

عوامل موثر در ایجاد میگرن شامل موارد زیر هستند:

• سابقه خانوادگی
• تغییرات هورمونی
• اختلال در انتقال دهنده های عصبی
• استرس های مزمن
• کم خوابی یا بی خوابی
• عوامل محیطی

علائم شایع میگرن

علائم میگرن در افراد مختلف یکسان نیست و شدت آنها می تواند متفاوت باشد. برخی افراد تنها دچار سردرد می شوند، در حالی که برخی دیگر مجموعه ای از نشانه های عصبی و جسمی را تجربه می کنند.

معمولا حمله میگرنی در چند مرحله ظاهر می شود و ممکن است قبل از شروع درد، علائم هشداردهنده ای ایجاد شود.

رایج ترین علائم میگرن عبارت اند از:

• سردرد شدید و ضربان دار
• درد یک طرفه یا دو طرفه سر
• تهوع
• استفراغ
• تاری دید
• سرگیجه
• خستگی
• حساسیت شدید به نور
• حساسیت به صدا
• حساسیت به بوهای تند

میگرن با اورا چیست؟

برخی افراد پیش از شروع سردرد، علائمی غیرعادی را تجربه می کنند که به آن “اورا” گفته می شود. این مرحله معمولا بین چند دقیقه تا یک ساعت قبل از حمله اصلی ظاهر می شود و می تواند هشدار شروع سردرد باشد.

اورا به دلیل تغییرات موقتی در فعالیت سلول های عصبی مغز ایجاد می شود و معمولا خطرناک نیست، اما نیاز به بررسی توسط پزشک دارد.

نشانه های میگرن با اورا شامل موارد زیر است:

• مشاهده خطوط زیگزاگ نورانی
• دیدن نقاط درخشان
• تاری دید
• احساس گزگز در دست یا صورت
• اختلال موقت در تکلم
• بزرگ یا کوچک دیده شدن اشیا

چه عواملی حملات میگرنی را تشدید می کنند؟

شناسایی عوامل محرک یکی از مهم ترین اقدامات برای کنترل میگرن است. بسیاری از بیماران پس از شناخت محرک های شخصی خود، کاهش قابل توجهی در تعداد حملات تجربه می کنند.

عوامل تشدید کننده میگرن ممکن است در هر فرد متفاوت باشند، اما برخی از آنها در بیشتر مبتلایان مشترک هستند.

مهم ترین عوامل تشدید کننده میگرن عبارت اند از:

• استرس و فشارهای روانی
• اضطراب مزمن
• کم خوابی یا خواب بیش از حد
• قرار گرفتن در گرمای شدید
• حمام آب بسیار گرم
• نورهای شدید و چشمک زن
• صداهای بلند
• گرسنگی طولانی مدت
• کم آبی بدن
• تغییرات هورمونی

کدام مواد غذایی می توانند میگرن را تحریک کنند؟

رژیم غذایی یکی از مهم ترین عوامل موثر بر شدت و تعداد حملات میگرنی است. برخی مواد غذایی می توانند موجب تحریک سیستم عصبی و افزایش احتمال بروز حمله شوند.

البته حساسیت غذایی در هر فرد متفاوت است و بهتر است بیماران دفترچه ثبت مواد غذایی داشته باشند تا محرک های اختصاصی خود را شناسایی کنند.

مواد غذایی محرک میگرن شامل:

• شکلات
• قهوه
• نوشابه های انرژی زا
• چای پررنگ
• فست فودها
• سوسیس و کالباس
• پنیرهای شور و کهنه
• غذاهای فرآوری شده
• نوشابه های گازدار
• غذاهای بسیار چرب
• نان بسیار داغ در برخی افراد حساس

تفاوت میگرن با سایر سردردها

بسیاری از افراد انواع مختلف سردرد را با میگرن اشتباه می گیرند. تشخیص صحیح نوع سردرد نقش مهمی در انتخاب درمان مناسب دارد.

هر نوع سردرد ویژگی های خاص خود را دارد و روش درمان آن نیز متفاوت است.

تفاوت های اصلی عبارت اند از:

سردرد تنشی

• معمولا دو طرف سر را درگیر می کند.
• احساس فشار یا سنگینی ایجاد می شود.
• شدت آن کمتر از میگرن است.
• تهوع معمولا وجود ندارد.

سردرد سینوزیتی

• با گرفتگی بینی همراه است.
• درد در ناحیه پیشانی و گونه ها احساس می شود.
• ترشحات پشت حلق وجود دارد.
• علائم سرماخوردگی یا عفونت سینوس مشاهده می شود.

روش های درمان میگرن

خوشبختانه امروزه روش های متعددی برای کنترل و درمان میگرن وجود دارد. درمان مناسب می تواند تعداد و شدت حملات را به شکل چشمگیری کاهش دهد.

درمان میگرن معمولا به دو بخش تقسیم می شود:

درمان حمله حاد

هدف این درمان، کاهش سریع درد و علائم هنگام شروع حمله است.

داروهای رایج شامل:

• سوماتریپتان
• ریزاتریپتان
• ناپروکسن
• برخی داروهای ضد تهوع

درمان پیشگیرانه میگرن

این درمان برای افرادی استفاده می شود که حملات مکرر دارند.

روش های پیشگیری شامل:

• داروهای بتابلوکر
• برخی داروهای ضد افسردگی
• مکمل منیزیم
• امگا ۳
• اصلاح سبک زندگی
• تنظیم خواب

نقش استرس در تشدید میگرن

استرس یکی از مهم ترین محرک های شناخته شده میگرن است. هنگام استرس، هورمون هایی در بدن ترشح می شوند که می توانند عملکرد سیستم عصبی و عروق مغزی را تغییر دهند و زمینه حمله میگرنی را فراهم کنند.

به همین دلیل مدیریت استرس بخش مهمی از درمان محسوب می شود.

راهکارهای موثر برای کنترل استرس:

• ورزش منظم
• مدیتیشن
• تمرینات تنفسی
• خواب کافی
• مدیریت زمان
• کاهش مصرف کافئین
• مشاوره روانشناسی در صورت نیاز

نتیجه گیری

میگرن یک بیماری عصبی شایع اما قابل کنترل است که می تواند با سردردهای شدید، تهوع، حساسیت به نور و صدا و اختلال در فعالیت های روزمره همراه باشد. عوامل مختلفی از جمله استرس، کم خوابی، گرما، برخی مواد غذایی و تغییرات هورمونی می توانند حملات میگرنی را تشدید کنند.

تشخیص به موقع، شناسایی محرک های فردی، رعایت توصیه های پزشکی و تکمیل دوره درمان، مهم ترین عوامل در کنترل موفق این بیماری هستند. خوشبختانه امروزه بیش از ۹۵ درصد مبتلایان به میگرن با درمان صحیح می توانند زندگی عادی و بدون محدودیت قابل توجهی داشته باشند.