پژوهشگران دانشگاه آلبرتا شواهد تازه ای درباره اثربخشی یک روش روان درمانی نوآورانه برای کاهش علائم اختلال استرس پس از سانحه منتشر کرده اند. در این روش که با نام 3MDR شناخته می شود، بیمار هنگام راه رفتن روی تردمیل با تصاویر، موسیقی و نشانه هایی روبرو می شود که به تجربه آسیب زای گذشته او ارتباط دارند.
هدف این درمان، پاک کردن خاطرات ناخوشایند نیست، بلکه به بیمار کمک می کند تا خاطره تروما را در محیطی کنترل شده پردازش کند و واکنش های شدید روانی و جسمی مرتبط با آن را کاهش دهد. یافته های اولیه نشان می دهند که این روش می تواند برای بعضی افراد مبتلا به PTSD، به ویژه کسانی که از درمان های رایج نتیجه کافی نگرفته اند، امیدوارکننده باشد.
اختلال استرس پس از سانحه چیست؟
اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD ممکن است پس از تجربه یا مشاهده رویدادهایی مانند جنگ، خشونت، تصادف، بلایای طبیعی، سوء استفاده یا مرگ ناگهانی شکل بگیرد. همه افرادی که یک حادثه سخت را تجربه می کنند به PTSD مبتلا نمی شوند، اما در بعضی افراد نشانه ها برای مدت طولانی ادامه پیدا می کنند و زندگی روزمره را مختل می سازند.
فرد مبتلا ممکن است احساس کند که حادثه همچنان در حال تکرار شدن است. تصاویر ذهنی ناخواسته، کابوس، گوش به زنگی مداوم، تحریک پذیری، احساس گناه و اجتناب از مکان ها یا موقعیت های یادآور حادثه از نشانه های رایج این اختلال هستند.
مهم ترین علائم PTSD عبارتند از:
- یادآوری ناخواسته و مکرر حادثه
- کابوس یا بازگشت ذهنی به رویداد آسیب زا
- اجتناب از افراد و مکان های مرتبط با تروما
- احساس بی حسی یا فاصله گرفتن از دیگران
- اضطراب، خشم و تحریک پذیری شدید
- اختلال خواب و کاهش تمرکز
- احساس خطر حتی در محیط امن
- بروز واکنش های جسمی هنگام یادآوری حادثه
تشخیص PTSD باید توسط روان پزشک یا روان شناس متخصص انجام شود. وجود اضطراب یا ناراحتی پس از یک حادثه به تنهایی به معنای ابتلا به این اختلال نیست.
روش 3MDR چیست و چگونه انجام می شود؟
نام 3MDR از عبارت Multi Modal Motion Assisted Memory Desensitization and Reconsolidation گرفته شده است. این روش نوعی روان درمانی مبتنی بر مواجهه است که حرکت بدن، فناوری واقعیت مجازی، تصاویر شخصی، موسیقی و گفت و گو با درمانگر را با یکدیگر ترکیب می کند.
در طول جلسه، بیمار روی تردمیل راه می رود و در برابر یک نمایشگر بزرگ یا محیط مجازی قرار می گیرد. تصاویر انتخاب شده توسط خود بیمار به تدریج روی نمایشگر ظاهر می شوند. این تصاویر می توانند مربوط به حادثه، دوره زندگی فرد یا احساسات مرتبط با تجربه آسیب زا باشند.
مراحل معمول درمان می تواند شامل موارد زیر باشد:
- انتخاب تصاویر مرتبط با تجربه تروما
- انتخاب موسیقی برای ورود و خروج از فضای درمان
- راه رفتن روی تردمیل با سرعت کنترل شده
- مشاهده تصاویر در حضور درمانگر
- توضیح افکار، احساسات و واکنش های جسمی
- تمرکز روی کلمات مرتبط با خاطره
- انجام تکالیف توجهی و پردازش شناختی
- گفت و گو و آرام سازی در پایان جلسه
پروتکل های پژوهشی معمولا چند جلسه آماده سازی، حدود شش جلسه اصلی درمان و جلسات ارزیابی یا پیگیری را در بر می گیرند. مدت دقیق درمان بر اساس شرایط بیمار و شیوه اجرای مرکز درمانی متفاوت است.
راه رفتن هنگام درمان چه تاثیری دارد؟
یکی از تفاوت های اصلی 3MDR با بسیاری از روش های رایج روان درمانی، حرکت بیمار به سمت تصاویر یادآور تروما است. پژوهشگران معتقدند این حرکت می تواند به فرد کمک کند تا به جای اجتناب یا بی حرکت ماندن در برابر خاطره، به صورت فعال با آن روبرو شود.
بعضی افراد مبتلا به PTSD هنگام یادآوری حادثه در حالت جنگ، گریز یا انجماد قرار می گیرند. راه رفتن رو به جلو ممکن است احساس توانایی، اختیار و مشارکت فعال بیمار را افزایش دهد، هرچند سازوکار دقیق اثر این بخش هنوز به طور کامل مشخص نشده است.
پژوهشگران چند دلیل احتمالی برای نقش حرکت مطرح کرده اند:
- کاهش حالت انجماد و بی حرکتی
- تقویت احساس کنترل بر فرایند درمان
- افزایش درگیری جسم و ذهن با جلسه
- کمک به شکل گیری افکار و برداشت های تازه
- کاهش تمایل به اجتناب از خاطره
- تقویت پردازش هیجانی تجربه آسیب زا
سوزت برمائول فیلیپس، از پژوهشگران دانشگاه آلبرتا، معتقد است راه رفتن می تواند شیوه فکر کردن افراد را تغییر دهد و به حرکت از آشفتگی و درماندگی به سمت پردازش تجربه کمک کند.
تصاویر و موسیقی چه نقشی در درمان دارند؟
در روش 3MDR تصاویر و موسیقی به صورت تصادفی توسط درمانگر انتخاب نمی شوند. بیمار پیش از شروع جلسات، تصاویر و قطعات موسیقی مرتبط با تجربه شخصی خود را انتخاب می کند. این شخصی سازی می تواند میزان ارتباط هیجانی فرد با روند درمان را افزایش دهد.
موسیقی آغازین معمولا به بیمار کمک می کند وارد فضای درمان شود و برای مواجهه با خاطرات آمادگی پیدا کند. موسیقی پایانی نیز برای فاصله گرفتن از تصاویر، بازگشت به زمان حال و خاتمه دادن به جلسه به کار می رود.
تصاویر می توانند شامل موارد زیر باشند:
- عکس مکان وقوع حادثه
- تصویر افراد مرتبط با تجربه
- عکس های مربوط به دوره پیش یا پس از تروما
- تصاویر نمادین از ترس، فقدان یا خشم
- طراحی یا نقاشی مرتبط با خاطره
- عکس هایی که احساس امنیت یا امید ایجاد می کنند
درمانگر در تمام مراحل کنار بیمار حضور دارد و شدت مواجهه را مدیریت می کند. به همین دلیل، این درمان با نگاه کردن انفرادی به عکس های ناراحت کننده تفاوت اساسی دارد و نباید بدون نظارت درمانگر متخصص انجام شود.
نتایج پژوهش دانشگاه آلبرتا چه بود؟
برنامه پژوهشی دانشگاه آلبرتا در سال ۲۰۱۹ آغاز شد و در ابتدا بر نیروهای نظامی، کهنه سربازان، کارکنان ایمنی عمومی، نیروهای امدادی و کارکنان مراقبت های بهداشتی متمرکز بود. این گروه ها به دلیل مواجهه مکرر با حوادث آسیب زا، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به PTSD قرار دارند.
در یک مطالعه طولی کانادایی، اطلاعات ۴۸ فرد مبتلا به PTSD بررسی شد. نتایج منتشر شده نشان داد که درمان 3MDR با کاهش علائم PTSD و برخی مشکلات روانی مرتبط همراه بوده است. پژوهشگران همچنین گزارش کردند که در بعضی شرکت کنندگان، بهبود علائم در ارزیابی های بعدی نیز ادامه داشته است.
پژوهشگران مهم ترین نتایج مشاهده شده را شامل موارد زیر دانسته اند:
- کاهش شدت نشانه های PTSD
- کاهش اجتناب از خاطرات آسیب زا
- بهبود توانایی پردازش هیجان ها
- افزایش احساس کنترل در جریان درمان
- بهبود بعضی نشانه های اضطراب و افسردگی
- ماندگاری بخشی از بهبودها در دوره پیگیری
با این حال، تعداد شرکت کنندگان این مطالعه محدود بوده و همه افراد ثبت نام شده نیز دوره کامل درمان را به پایان نرساندند. بنابراین نتایج امیدوارکننده هستند، اما برای نتیجه گیری قطعی به مطالعات بزرگ تر نیاز است.
آیا روش 3MDR درمان قطعی تروما است؟
با وجود نتایج مثبت، نمی توان 3MDR را درمان قطعی PTSD یا جایگزین همه روش های روان درمانی دانست. واکنش افراد به درمان تروما متفاوت است و انتخاب روش مناسب باید بر اساس نوع حادثه، شدت علائم، بیماری های همزمان و وضعیت جسمی بیمار انجام شود.
درمان های شناخته شده دیگری مانند درمان شناختی رفتاری متمرکز بر تروما، مواجهه طولانی مدت و EMDR نیز برای PTSD استفاده می شوند. 3MDR ممکن است بیشتر برای افرادی بررسی شود که از درمان های رایج نتیجه کافی نگرفته اند یا در مواجهه مستقیم با خاطرات مشکل دارند.
این روش ممکن است برای برخی افراد مناسب نباشد، از جمله:
- افرادی که از نظر روانی در وضعیت ناپایدار قرار دارند.
- افراد دارای خطر جدی خودکشی یا آسیب به خود.
- بیماران دارای برخی مشکلات جسمی محدود کننده راه رفتن.
- افراد مبتلا به روان پریشی کنترل نشده.
- کسانی که توانایی تحمل مواجهه با خاطرات را ندارند.
- بیمارانی که مصرف مواد یا بیماری همزمان آن ها کنترل نشده است.
ارزیابی اولیه توسط متخصص برای کاهش خطر تشدید علائم یا آشفتگی شدید ضروری است.
جمع بندی
روش 3MDR یک روان درمانی نوآورانه برای اختلال استرس پس از سانحه است که راه رفتن روی تردمیل، تصاویر شخصی، موسیقی، واقعیت مجازی و مواجهه کنترل شده با خاطرات را ترکیب می کند. مطالعات دانشگاه آلبرتا و پژوهش های انجام شده در کشورهای دیگر نشان داده اند که این روش می تواند شدت علائم PTSD را در بعضی بیماران کاهش دهد.
با این حال، 3MDR هنوز یک درمان نسبتا جدید محسوب می شود و برای ارزیابی میزان اثربخشی، ایمنی و ماندگاری نتایج آن به مطالعات بزرگ تر و مقایسه مستقیم با درمان های استاندارد نیاز است. این روش نباید به شکل خوددرمانی اجرا شود و مشاهده تصاویر مرتبط با تروما بدون حضور درمانگر می تواند باعث تشدید علائم شود. مهم ترین ارزش 3MDR در حال حاضر، ایجاد یک گزینه تازه برای افرادی است که با درمان های متداول به بهبود کافی نرسیده اند.
نظرات کاربران