۱۰ ویروس مرگبار جهان و میزان تهدید آنها برای انسان

ویروس‌ها می‌توانند تهدیدی جدی برای سلامت انسان باشند و برخی از آن‌ها پس از ابتلا، سرعتاً زندگی فرد را تهدید می‌کنند. با این حال، هر ویروس ویژگی‌های متفاوتی دارد: برخی به سرعت گسترش می‌یابند اما میزان مرگ‌ومیر پایینی دارند، در حالی که برخی دیگر کمتر شایع هستند اما کشنده‌اند. بررسی نرخ مرگ‌ومیر موردی (Case Fatality Rate) و منشأ این ویروس‌ها کمک می‌کند تا بهتر آماده مقابله با بیماری‌ها شویم و به درک چگونگی انتقال آن‌ها از حیوان به انسان برسیم.

ویروس هاری: قاتل تقریباً مطلق

ویروس هاری یکی از خطرناک‌ترین ویروس‌های شناخته شده است و تقریباً همیشه کشنده است. این ویروس سالانه حدود ۵۹٬۰۰۰ نفر را در سراسر جهان به کام مرگ می‌کشاند و بیشترین قربانیان در آفریقا و جنوب شرق آسیا قرار دارند. ویروس هاری عمدتاً از طریق بزاق حیوانات آلوده، به ویژه سگ‌ها، منتقل می‌شود. علائم آن شامل تب، اضطراب، ضعف، بی‌قراری و فلج است که در نهایت منجر به مرگ می‌شود. با وجود واکسن‌های پیشگیری و درمان پس از مواجهه، دسترسی محدود به درمان در مناطق محروم باعث شده مرگ‌ومیر همچنان بالا باقی بماند.

ویروس B (Herpes B) و ویروس لوخو

ویروس B یا هرسپس B و ویروس لوخو از دیگر ویروس‌های بسیار مرگبار هستند. ویروس B که عمدتاً در میمون‌ها یافت می‌شود، نرخ مرگ‌ومیر تقریبی ۸۰ درصد دارد و در کل تنها حدود ۲۱ مرگ انسانی گزارش شده است، اما هر ابتلا می‌تواند کشنده باشد. ویروس لوخو نیز از جوندگان منشاء می‌گیرد و همین نرخ مرگ ۸۰ درصد را دارد، اگرچه تعداد ابتلاها محدود است و در مجموع تنها چند مرگ ثبت شده است. این ویروس‌ها به دلیل شیوع محدود، کمتر مورد توجه عموم قرار گرفته‌اند اما در مناطقی که گزارش شده‌اند، بسیار خطرناک هستند.

ویروس نیپا و ویروس هندرا

ویروس نیپا و ویروس هندرا نیز نمونه‌های دیگری از ویروس‌های مرگبار با منشأ حیوانی هستند. ویروس نیپا که عمدتاً از خفاش‌های میوه‌خوار منتقل می‌شود، نرخ مرگ‌ومیر بین ۴۰ تا ۷۵ درصد دارد و تاکنون حدود ۶۰۰ مرگ انسانی را ثبت کرده است. ویروس هندرا، منشاء آن اسب‌ها و خفاش‌ها است و نرخ مرگ‌ومیر آن حدود ۵۷ درصد گزارش شده است. این ویروس‌ها به‌علت شیوع محدود اما مرگبار بودن، مورد توجه کارشناسان سلامت جهانی قرار دارند.

ابولا، ویروس ماربورگ و تب خونریزی‌ دهنده کریمه کنگو

چندین ویروس باعث تب‌های شدید همراه با خونریزی داخلی و نارسایی اندام‌ها می‌شوند.

ویروس ابولا، با نرخ مرگ‌ومیر حدود ۵۰ درصد، بیش از ۱۵٬۰۰۰ نفر را در شیوع‌های اخیر از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ در غرب آفریقا به کام مرگ کشانده است. این بیماری باعث خونریزی شدید داخلی و از کار افتادن اندام‌ها می‌شود و توجه جهانی را به آمادگی برای مقابله با همه‌گیری‌ها جلب کرده است.

ویروس ماربورگ نیز با نرخ مرگ مشابه ابولا، بیش از ۴۷۰ نفر را در شیوع‌های محدود خود قربانی کرده است.

تب خونریزی‌دهنده کریمه–کنگو (CCHF) از طریق کنه‌ها و تماس با دام منتقل می‌شود و در مناطق وسیع‌تری از اوراسیا و آفریقا دیده می‌شود. نرخ مرگ‌ومیر آن بین ۱۰ تا ۴۰ درصد است و سالانه حدود ۱٬۰۰۰ تا ۲٬۰۰۰ نفر را قربانی می‌گیرد.

آنفلوانزای پرندگان H5N1 و MERS-CoV

آنفلوانزای پرندگان H5N1 و ویروس مرس نمونه‌هایی از ویروس‌های با نرخ مرگ بالا و شیوع محدود هستند.

آنفلوانزای پرندگان H5N1 نرخ مرگ حدود ۵۰ درصد دارد و با وجود شیوع کم در انسان، به دلیل کشنده بودن، همچنان نگرانی جهانی ایجاد می‌کند. منشأ این ویروس عمدتاً پرندگان است.

ویروس مرس (MERS-CoV) که برای اولین بار در شترها شناسایی شد، نرخ مرگ ۳۶ درصد دارد و تا کنون حدود ۹۵۹ نفر قربانی گرفته است. این ویروس عمدتاً در شبه‌جزیره عربستان شیوع داشته و خطر گسترش جهانی آن محدود اما واقعی است.

منشأ حیوانی ویروس‌ های مرگبار

اکثر ویروس‌های مرگبار منشأ حیوانی دارند و از طریق تماس مستقیم یا غیرمستقیم به انسان منتقل می‌شوند:

• خفاش‌های میوه‌خوار: ویروس نیپا و ماربورگ
• جوندگان: ویروس لوخو
• شترها: ویروس مرس
• سگ‌ها: ویروس هاری
• پرندگان: آنفلوانزای H5N1

شناخت منشأ حیوانی این ویروس‌ها اهمیت زیادی در پیشگیری و محدود کردن شیوع آن‌ها دارد و می‌تواند در تدوین استراتژی‌های واکسیناسیون و بهداشت عمومی کمک کند.

جمع‌ بندی

ویروس‌های مرگبار جهان نشان می‌دهند که تهدیدات ویروسی هنوز جدی و واقعی هستند. شناخت میزان مرگ‌ومیر، راه‌های انتقال و منشأ حیوانی آن‌ها، ابزار مهمی برای پیشگیری و کنترل بیماری‌هاست. واکسیناسیون، ایزولاسیون بیماران، کنترل منابع حیوانی و آموزش عمومی از مهم‌ترین روش‌های کاهش خطر مرگ و همه‌گیری‌ها محسوب می‌شوند.

حتی ویروس‌هایی با شیوع کم، به دلیل نرخ بالای مرگ‌ومیر، نیازمند توجه ویژه و آماده‌سازی برای اپیدمی‌های احتمالی هستند. آمادگی جهانی، تحقیق و توسعه واکسن و برنامه‌ریزی بهداشت عمومی از مهم‌ترین اقدامات برای حفظ جان انسان‌ها و محدود کردن شیوع این بیماری‌ها است.