تلویزیون و سایر صفحه نمایش ها می توانند برای کودک هم فرصت یادگیری باشند و هم در صورت استفاده نادرست، بخشی از زمان ارزشمند رشد او را از بین ببرند. بنابراین نمی توان گفت تلویزیون همیشه برای کودکان مضر است یا همیشه مفید است. سن کودک، مدت زمان تماشا، کیفیت محتوا، زمان استفاده و همراهی والدین همگی در تاثیر آن نقش دارند.
یک برنامه مناسب می تواند کودک را با دنیای اطراف آشنا کند، دایره واژگان او را افزایش دهد و مفاهیمی مانند همکاری، همدلی و حل مسئله را آموزش دهد. در مقابل، تماشای طولانی یا محتوای نامناسب ممکن است خواب، فعالیت بدنی، بازی و تعامل کودک با خانواده را تحت تاثیر قرار دهد.
به همین دلیل، سوال اصلی این نیست که «آیا کودک تلویزیون ببیند؟» بلکه باید پرسید: چه محتوایی، چه مدت و با چه شرایطی تماشا شود؟
تلویزیون چه تاثیری بر رشد ذهنی کودک دارد؟
تاثیر تلویزیون بر کودک به شکل یکسانی برای همه کودکان اتفاق نمی افتد. یک کودک ممکن است از یک برنامه آموزشی چیزهای جدیدی یاد بگیرد، در حالی که کودک دیگری همان زمان را صرف تماشای محتوای سریع و نامتناسب با سن خود کند.
طبق رویکردهای جدید آکادمی اطفال آمریکا، هنگام بررسی استفاده کودک از رسانه باید علاوه بر «مدت زمان»، به خود کودک، محتوای رسانه، چیزی که صفحه نمایش جای آن را می گیرد و نحوه تعامل خانواده با رسانه نیز توجه کرد.
- برنامه های آموزشی مناسب می توانند یادگیری را تقویت کنند.
- داستان های خوب می توانند مهارت حل مسئله و همدلی را تحریک کنند.
- محتوای نامناسب می تواند باعث ترس، تقلید از رفتارهای خطرناک یا آشفتگی خواب شود.
- تماشای طولانی نباید جای بازی، خواب، فعالیت بدنی و ارتباط با خانواده را بگیرد.
تماشای بیش از حد تلویزیون چه پیامدهایی برای کودک دارد؟
مشکل اصلی زمانی ایجاد می شود که تلویزیون یا سایر صفحه نمایش ها بخش زیادی از برنامه روزانه کودک را اشغال کنند. در چنین شرایطی، حتی اگر محتوای انتخاب شده مناسب باشد، ممکن است کودک فرصت کمتری برای انجام فعالیت هایی داشته باشد که مستقیما با رشد جسمی، شناختی و اجتماعی او ارتباط دارند.
به همین دلیل بهتر است والدین فقط تعداد دقیقه های تماشا را نشمارند، بلکه بررسی کنند صفحه نمایش چه چیزی را از زندگی کودک حذف می کند. آکادمی اطفال آمریکا نیز بر این موضوع تاکید دارد که رسانه نباید خواب، فعالیت بدنی، تکالیف، بازی و روابط خانوادگی را کنار بزند.
کاهش فعالیت بدنی
وقتی کودک زمان زیادی را نشسته و مشغول تماشای تلویزیون است، فرصت کمتری برای دویدن، بازی، ورزش و فعالیت های حرکتی خواهد داشت. در سال های رشد، فعالیت بدنی برای سلامت جسمی و شکل گیری عادات سالم اهمیت زیادی دارد.
به همین دلیل بهتر است تماشای تلویزیون بخشی محدود از برنامه روزانه باشد و در کنار آن، زمان کافی برای بازی فعال و فعالیت در فضای باز در نظر گرفته شود.
اختلال در خواب
زمان و شرایط تماشای صفحه نمایش می تواند روی خواب کودک تاثیر بگذارد. تماشای تلویزیون یا سایر رسانه ها نزدیک زمان خواب، به ویژه زمانی که به عادت شبانه تبدیل شود، می تواند خواب را به تاخیر بیندازد یا کیفیت آن را کاهش دهد.
برای همین بهتر است:
- تلویزیون در اتاق خواب کودک قرار نداشته باشد.
- زمان خواب از زمان تماشای صفحه نمایش جدا باشد.
- برنامه های هیجان انگیز یا ترسناک پیش از خواب انتخاب نشوند.
- روتین آرام و قابل پیش بینی برای خواب کودک ایجاد شود.
کاهش فرصت بازی و خلاقیت
بازی آزاد یکی از مهم ترین مسیرهای یادگیری کودک است. کودک هنگام نقاشی، ساختن، بازی تخیلی و کار با اسباب بازی ها خودش تصمیم می گیرد چه اتفاقی بیفتد و چگونه مسئله ای را حل کند.
اگر تلویزیون جای بخش زیادی از این فعالیت ها را بگیرد، فرصت تجربه مستقیم و خلاقیت کمتر می شود. بنابراین حتی یک برنامه آموزشی خوب نیز نباید جای بازی واقعی را بگیرد.
کاهش تعامل با خانواده
کودک بخش مهمی از مهارت های زبانی و اجتماعی خود را از گفت و گو و ارتباط با دیگران یاد می گیرد. اگر تلویزیون دائما در پس زمینه روشن باشد یا کودک بیشتر وعده های غذایی و زمان خانوادگی را مقابل صفحه نمایش بگذراند، فرصت این تعاملات کمتر می شود.
تماشای تلویزیون چه فوایدی برای کودک دارد؟
تلویزیون در صورت استفاده هدفمند می تواند بخشی از تجربه آموزشی کودک باشد. نکته مهم این است که محتوای انتخاب شده با سن و سطح درک کودک هماهنگ باشد و در کنار بازی، کتاب، فعالیت بدنی و ارتباط با دیگران قرار بگیرد.
برنامه های با کیفیت می توانند کودک را با موضوعات جدید آشنا کنند و حتی جرقه یک علاقه تازه را در ذهن او ایجاد کنند. تماشای مشترک با والدین نیز می تواند یادگیری از محتوا را بیشتر کند.
- آموزش مفاهیم جدید: مانند اعداد، حروف، طبیعت، حیوانات و مفاهیم علمی ساده.
- تقویت زبان: به ویژه زمانی که والدین درباره داستان و کلمات جدید با کودک صحبت کنند.
- افزایش کنجکاوی: برنامه های علمی و طبیعت می توانند کودک را به پرسیدن سوال و تحقیق بیشتر تشویق کنند.
- تقویت مهارت اجتماعی: داستان هایی درباره دوستی، همکاری، همدلی و حل اختلاف می توانند فرصت خوبی برای گفت و گو ایجاد کنند.
- تحریک خلاقیت: برنامه های هنری می توانند کودک را به نقاشی، موسیقی، ساخت کاردستی و فعالیت های مشابه ترغیب کنند.
کودکان چه فیلم و برنامه هایی ببینند؟
انتخاب برنامه مناسب فقط به کارتونی بودن آن مربوط نمی شود. والدین باید بررسی کنند محتوای برنامه برای سن کودک مناسب است، ریتم آن بیش از حد سریع نیست و رفتارهایی که نشان می دهد با ارزش ها و نیازهای رشدی کودک تناسب دارد.
برنامه خوب محتوایی است که کودک بتواند از آن چیزی یاد بگیرد یا درباره آن فکر کند، بدون اینکه بخش زیادی از زمان روزانه او را از فعالیت های مهم تر دور کند.
برنامه های آموزشی متناسب با سن
برنامه هایی درباره زبان، اعداد، طبیعت، حیوانات، علوم و مهارت های روزمره می توانند انتخاب مناسبی باشند. با این حال، بهتر است والدین بعد از تماشا درباره موضوع برنامه با کودک صحبت کنند تا محتوای دیده شده به تجربه واقعی و یادگیری عمیق تر متصل شود.
داستان هایی که حل مسئله را آموزش می دهند
داستان هایی که شخصیت اصلی با یک مشکل روبرو می شود و برای پیدا کردن راه حل فکر می کند، می توانند فرصت خوبی برای تقویت تفکر کودک باشند. والدین نیز می توانند از کودک بپرسند: «اگر جای این شخصیت بودی، چه کار می کردی؟»
برنامه هایی درباره همدلی و مهارت های اجتماعی
محتواهایی که دوستی، همکاری، احترام، مسئولیت پذیری، پذیرش تفاوت ها و مدیریت اختلاف را نشان می دهند، می توانند برای رشد اجتماعی کودک مفید باشند. مهم است که پیام داستان طبیعی باشد و صرفا به شکل نصیحت مستقیم ارائه نشود.
برنامه های علمی، طبیعت و هنری
محتوا درباره حیوانات، طبیعت، فضا، بدن انسان، موسیقی و هنر می تواند حس کنجکاوی کودک را تحریک کند. بهترین حالت این است که تماشا به یک فعالیت واقعی منجر شود؛ مثلا بعد از دیدن برنامه درباره حیوانات، کودک کتابی درباره آنها بخواند یا بعد از برنامه نقاشی، خودش نقاشی کند.
همراه کودک تلویزیون ببینید
تماشای مشترک فقط به معنای نشستن کنار کودک نیست. وقتی والدین درباره چیزی که کودک می بیند سوال می پرسند و به او کمک می کنند پیام داستان را درک کند، صفحه نمایش می تواند به فرصتی برای گفت و گو و یادگیری تبدیل شود.
پژوهش های مربوط به میانجی گری والدین نشان می دهند که گفت و گوی فعال درباره محتوای رسانه می تواند به درک بهتر محتوا و یادگیری کودک کمک کند.
تلویزیون را وسیله غذا دادن یا آرام کردن کودک نکنید
استفاده همیشگی از تلویزیون برای غذا دادن یا آرام کردن کودک ممکن است باعث شود کودک به مرور برای انجام این فعالیت ها به صفحه نمایش وابسته شود. بهتر است تلویزیون تنها راه والدین برای آرام کردن یا سرگرم کردن کودک نباشد.
در زمان غذا خوردن نیز بهتر است توجه کودک تا حد امکان به غذا، گفت و گو و احساس گرسنگی و سیری خودش معطوف باشد. آکادمی اطفال آمریکا نیز توصیه می کند زمان غذا، اتاق خواب و زمان بازی والد و کودک تا حد امکان بدون صفحه نمایش باشند.
چگونه زمان تماشای تلویزیون را مدیریت کنیم؟
مدیریت رسانه فقط خاموش کردن تلویزیون نیست. اگر کودک نداند چه زمانی و برای چه هدفی می تواند برنامه ببیند، محدود کردن آن معمولا به کشمکش بیشتری منجر می شود.
بهتر است خانواده یک الگوی ثابت و قابل پیش بینی داشته باشد و در کنار محدودیت زمانی، جایگزین های جذابی مانند بازی، کتاب، فعالیت بدنی و وقت خانوادگی نیز فراهم کند.
- زمان مشخصی برای تماشای تلویزیون تعیین کنید.
- قبل از روشن کردن تلویزیون، برنامه مورد نظر را انتخاب کنید.
- هنگام غذا خوردن و پیش از خواب، صفحه نمایش را کنار بگذارید.
- تلویزیون را زمانی که کسی از آن استفاده نمی کند خاموش کنید.
- اتاق خواب کودک را به فضای بدون صفحه نمایش تبدیل کنید.
- برای بازی، کتاب خواندن، نقاشی و فعالیت بدنی زمان مشخص داشته باشید.
جمع بندی
تلویزیون به خودی خود دشمن رشد کودک نیست؛ مسئله، نحوه استفاده از آن است. محتوای با کیفیت و متناسب با سن می تواند به یادگیری، افزایش کنجکاوی، تقویت زبان و آشنایی با مهارت های اجتماعی کمک کند، اما این مزایا زمانی معنا دارند که تلویزیون جای خواب، بازی، فعالیت بدنی و ارتباط واقعی با والدین و همسالان را نگیرد.
نظرات کاربران