زدن و رفتارهای فیزیکی پرخاشگرانه در سال های اولیه کودکی می تواند بخشی از فرایند رشد و یادگیری کنترل هیجان باشد، اما نباید نادیده گرفته شود. کودک ممکن است هنوز نتواند خشم، ناکامی، حسادت یا خواسته خود را با کلمات بیان کند و در نتیجه، رفتار فیزیکی جای زبان را بگیرد. هدف والد این نیست که کودک را «بچه بد» یا «بچه خشن» بداند؛ هدف این است که رفتار آسیب رسان را متوقف کند و به کودک مهارتی جایگزین یاد بدهد.
وقتی کودک کسی را می زند، همان لحظه چه کنیم؟
در لحظه ای که کودک دست بلند کرده است، زمان مناسبی برای سخنرانی طولانی درباره اخلاق و رفتار درست نیست. کودک معمولا در اوج هیجان، ظرفیت محدودی برای شنیدن توضیحات طولانی دارد. اولویت والد باید حفظ امنیت، متوقف کردن رفتار و نشان دادن یک مرز روشن باشد.
اگر کودک دوباره قصد زدن دارد، آرام دست او را بگیرید و در صورت نیاز او را از موقعیت دور کنید. سپس با صدایی آرام و محکم بگویید:
«ما کسی را نمی زنیم. زدن درد دارد.»
مهم است که واکنش والد قاطع باشد، اما به فریاد، تهدید یا تحقیر تبدیل نشود. در موقعیت هایی که درگیری فیزیکی ادامه پیدا می کند، جدا کردن کودکان و ایجاد فاصله تا زمانی که آرام شوند، اقدامی مناسب برای حفظ امنیت است.
احساس کودک را بپذیرید، اما زدن را تایید نکنید
یکی از مهارت های مهم در برخورد با پرخاشگری کودک، جدا کردن احساس از رفتار است. کودک حق دارد عصبانی، ناراحت، ناامید یا حسود باشد، اما داشتن این احساسات به معنی مجاز بودن آسیب زدن به دیگران نیست.
این شیوه به کودک یاد می دهد که خشم، احساس ممنوعی نیست و لازم نیست از احساسات خود بترسد یا آنها را سرکوب کند. چیزی که باید تغییر کند، شیوه نشان دادن خشم است.
رفتار جایگزین را آموزش دهید
گفتن «نزن» لازم است، اما به تنهایی مهارت جدیدی به کودک نمی دهد. اگر قرار است زدن کاهش پیدا کند، کودک باید بداند وقتی عصبانی یا ناراحت شد، به جای ضربه زدن چه کاری می تواند انجام دهد.
این جمله ها بهتر است زمانی تمرین شوند که کودک آرام است. نمی توان انتظار داشت کودکی که هنوز مهارتی را تمرین نکرده، درست در شدیدترین لحظه خشم ناگهان از آن استفاده کند.
به جای تنبیه، رفتار درست را بیشتر تقویت کنید
کاهش رفتار پرخاشگرانه فقط با واکنش به لحظه زدن اتفاق نمی افتد. کودک باید متوجه شود که رفتارهای مناسب او نیز دیده می شوند. وقتی کودک به جای زدن، درخواست می کند، صبر می کند، کمک می خواهد یا اختلاف را با کلمات حل می کند، همان رفتار را مشخص و فوری تشویق کنید.
تقویت رفتار مناسب به کودک نشان می دهد دقیقا چه رفتاری از او انتظار می رود. راهکارهای تربیتی مبتنی بر تقویت رفتار مناسب، تعیین مرزهای روشن و هدایت کودک به سمت رفتار جایگزین، از جمله روش هایی هستند که منابع تخصصی اطفال نیز بر آنها تاکید دارند.
تنبیه بدنی، پاسخ مناسبی به کودک پرخاشگر نیست
یکی از اشتباهات رایج این است که والد برای اینکه به کودک ثابت کند «زدن کار بدی است»، خودش او را می زند. این واکنش از نظر تربیتی تناقض آشکاری دارد: کودک همزمان می شنود که نباید به دیگران آسیب بزند و می بیند فرد بزرگسال برای اصلاح رفتار او از خشونت استفاده می کند.
آکادمی اطفال آمریکا استفاده از تنبیه بدنی، از جمله سیلی و کتک، همچنین تهدید، تحقیر و شرمنده کردن کودک را توصیه نمی کند. شواهد علمی نیز تنبیه بدنی را با افزایش رفتارهای پرخاشگرانه و پیامدهای منفی دیگر مرتبط دانسته اند.
بنابراین اگر کودک می زند، پاسخ موثر نباید «یک زدن دیگر» باشد. مرز باید روشن باشد، اما روش آموزش آن مرز نیز باید غیر خشونت آمیز باشد.
قبل از رفتار، دنبال الگوی پرخاشگری کودک بگردید
برای حل مشکل، فقط نباید به لحظه ای نگاه کنیم که کودک دست بلند می کند. مهم است بدانیم معمولا چه اتفاقی درست قبل از آن رخ می دهد. این رفتار ممکن است در شرایط خاصی بیشتر دیده شود.
شناخت این الگوها به والد کمک می کند قبل از رسیدن کودک به نقطه انفجار، شرایط را مدیریت کند. تنظیم خواب و وعده های غذایی، آماده کردن کودک برای تغییر فعالیت، تمرین نوبت گرفتن و کاهش موقعیت های پرتنش می تواند در برخی موقعیت ها کمک کننده باشد.
آیا باید کودک را مجبور کنیم عذرخواهی کند؟
عذرخواهی می تواند بخشی از یادگیری مسئولیت پذیری باشد، اما اجبار به گفتن یک «ببخشید» در حالی که کودک هنوز عصبانی است، لزوما به معنای یادگیری مسئولیت پذیری نیست. بهتر است ابتدا کودک آرام شود و بعد درباره نتیجه رفتار خود صحبت کند.
ممکن است کودک بعد از آرام شدن عذرخواهی کند، وسیله ای را پس بدهد، آب بیاورد یا به شکل دیگری برای جبران رفتار خود اقدام کند. هدف، فقط شنیدن یک کلمه نیست؛ هدف این است که کودک ارتباط میان رفتار خودش و تاثیری که بر دیگران گذاشته است، درک کند.
چه زمانی پرخاشگری کودک نیاز به بررسی تخصصی دارد؟
همه رفتارهای پرخاشگرانه در کودکان به معنی وجود یک اختلال نیستند و بسیاری از کودکان در مسیر رشد، دوره هایی از زدن، گاز گرفتن یا هل دادن را تجربه می کنند. با این حال، شدت، تکرار و تاثیر رفتار بر زندگی کودک اهمیت دارد.
اگر کودک به طور مکرر دیگران را می زند، آسیب جدی ایجاد می کند، به بزرگسالان حمله می کند، در مهد کودک یا مدرسه مرتب درگیری دارد یا این رفتار برای مدت قابل توجهی ادامه پیدا کرده و روابط خانوادگی و اجتماعی او را مختل کرده است، بهتر است موضوع با روان شناس کودک، روان پزشک کودک یا پزشک متخصص کودک بررسی شود.
در چنین شرایطی، بررسی زمان شروع رفتار، موقعیت های محرک، الگوی ارتباط کودک با والدین و همسالان و سایر رفتارهای همراه می تواند به پیدا کردن علت و انتخاب مداخله مناسب کمک کند.
جمع بندی
مدیریت پرخاشگری کودک فقط به این معنا نیست که از کودک بخواهیم خودش را کنترل کند. کودک برای یادگیری خود کنترلی به بزرگسالی نیاز دارد که در لحظه بحران بتواند مرز مشخصی ایجاد کند، بدون اینکه خودش وارد چرخه خشونت شود.
والد می تواند به مرور به کودک یاد بدهد که احساساتش را نام گذاری کند، خواسته اش را با کلمات بیان کند، از یک بزرگسال کمک بخواهد و وقتی احساس می کند کنترلش را از دست می دهد، از موقعیت فاصله بگیرد.
کودک قرار نیست از همان ابتدا بلد باشد خشم خود را مدیریت کند. این مهارت مانند هر مهارت دیگری با تکرار، الگو گرفتن از والدین و تمرین در موقعیت های روزمره شکل می گیرد. نقش والد این نیست که فقط زدن را متوقف کند؛ بلکه باید به کودک کمک کند راه سالم تری برای بیان خشم و حل اختلاف یاد بگیرد.
نظرات کاربران