ابتلا به بیماری های عفونی شدید، به ویژه عفونت های ویروسی، ممکن است علاوه بر درگیر کردن سیستم ایمنی و دستگاه تنفسی، عملکرد بخش های دیگری از بدن را نیز تحت تاثیر قرار دهد. یکی از این بخش ها دستگاه تولیدمثل زنان است. برخی مطالعات نشان می دهند بیماری هایی مانند کووید ۱۹ می توانند با تغییر زمان شروع پریود، طول چرخه قاعدگی و میزان خونریزی همراه باشند.
التهاب سیستمیک، استرس جسمی و روانی و تغییرات احتمالی در تنظیم هورمون ها از جمله عواملی هستند که می توانند در این تغییرات نقش داشته باشند. با این حال، شواهد علمی درباره تاثیر مستقیم سرماخوردگی شدید و آنفلوانزا بر تأخیر قاعدگی هنوز محدود است و نمی توان نتایج مطالعات کووید ۱۹ را به تمام عفونت های تنفسی تعمیم داد.
عفونت چگونه می تواند بر چرخه قاعدگی تاثیر بگذارد؟
چرخه قاعدگی تحت تاثیر تعامل پیچیده میان مغز، غده هیپوفیز و تخمدان ها تنظیم می شود. این ارتباط که محور هیپوتالاموس، هیپوفیز و تخمدان نام دارد، ترشح هورمون هایی مانند GnRH، FSH و LH را کنترل می کند.
ابتلا به بیماری شدید می تواند با ایجاد فشار فیزیولوژیک بر بدن، این روند تنظیمی را تحت تاثیر قرار دهد. تب، التهاب، کاهش اشتها، کم آبی، اختلال خواب و استرس ناشی از بیماری از عواملی هستند که ممکن است در این فرایند نقش داشته باشند.
در چنین شرایطی، احتمال دارد روند رشد فولیکول تخمدان یا زمان تخمک گذاری تغییر کند. از آنجا که زمان تخمک گذاری یکی از عوامل تعیین کننده طول چرخه قاعدگی است، به تعویق افتادن آن می تواند باعث طولانی تر شدن فاصله میان دو پریود شود.
یکی از شواهد مرتبط با این موضوع، مطالعه ای آینده نگر درباره ارتباط التهاب سیستمیک و طول چرخه قاعدگی است. پژوهشگران در این تحقیق اطلاعات ۴۱۴ زن و ۱۴۰۹ چرخه قاعدگی را بررسی کردند. نتایج نشان داد زنانی که سطح پروتئین واکنشی C یا CRP آن ها بیش از ۱۰ میلی گرم در لیتر بود، در مقایسه با زنانی که سطح این شاخص کمتر از یک میلی گرم در لیتر داشتند، ۳.۷ برابر بیشتر احتمال داشت چرخه هایی طولانی تر از ۳۵ روز را تجربه کنند.
همچنین افزایش این شاخص التهابی با طولانی تر شدن مرحله فولیکولی چرخه قاعدگی ارتباط داشت. البته این پژوهش رابطه علت و معلولی را اثبات نمی کند و به طور اختصاصی درباره عفونت های حاد یا سرماخوردگی انجام نشده است.
عفونت های شدید چه تغییراتی در قاعدگی ایجاد می کنند؟
تاثیر احتمالی بیماری های عفونی بر قاعدگی در همه زنان یکسان نیست. برخی افراد ممکن است تنها چند روز تأخیر در شروع پریود را تجربه کنند، در حالی که در برخی دیگر تغییرات بیشتری در طول چرخه یا میزان خونریزی مشاهده می شود.
مهم ترین تغییرات گزارش شده عبارت اند از:
- تأخیر در شروع پریود: به تعویق افتادن تخمک گذاری می تواند فاصله میان دو قاعدگی را افزایش دهد.
- تغییر حجم خونریزی: ممکن است میزان خونریزی نسبت به چرخه های قبلی افزایش یا کاهش پیدا کند.
- تغییر مدت قاعدگی: تعداد روزهای خونریزی ممکن است کوتاه تر یا طولانی تر شود.
- لکه بینی: برخی زنان ممکن است خارج از زمان معمول قاعدگی، خونریزی خفیف را تجربه کنند.
- نامنظمی چرخه: فاصله زمانی میان دو پریود ممکن است تغییر کند.
- تغییر علائم پیش از قاعدگی: علائمی مانند درد، ناراحتی جسمی و حساسیت های پیش از قاعدگی ممکن است تشدید یا متفاوت شوند.
البته تمام این تغییرات در همه زنان رخ نمی دهند و ارتباط مستقیم هر یک از آن ها با عفونت به طور قطعی اثبات نشده است.
مطالعات کووید ۱۹ درباره تغییرات قاعدگی چه می گویند؟
بخش مهمی از شواهد علمی درباره ارتباط عفونت های ویروسی و تغییرات قاعدگی از مطالعات مربوط به کووید ۱۹ به دست آمده است. پژوهشگران در این مطالعات تلاش کرده اند تاثیر عفونت SARS-CoV-2 را بر طول چرخه، حجم خونریزی و سایر ویژگی های قاعدگی بررسی کنند.
در یک مرور نظام مند منتشر شده در سال ۲۰۲۲ در مجله Journal of Clinical Medicine، پژوهشگران مطالعات مرتبط با تاثیر کووید ۱۹ بر چرخه قاعدگی را بررسی کردند. در نهایت، سه مطالعه که به طور مستقیم این ارتباط را ارزیابی کرده بودند، وارد مرور شدند.
نتایج نشان داد تغییر در طول چرخه و حجم خونریزی از جمله موارد گزارش شده پس از ابتلا به کووید ۱۹ بودند. طولانی تر شدن چرخه و کاهش حجم خونریزی نیز از تغییرات پرتکرار در مطالعات بررسی شده محسوب می شدند.
با این حال، ارتباط مشخصی میان شدت بیماری کووید ۱۹ و تغییرات چرخه قاعدگی مشاهده نشد. پژوهشگران همچنین تاکید کردند که تعداد مطالعات محدود است و برای نتیجه گیری قطعی به تحقیقات بیشتری نیاز داریم.
در مطالعه ای مقطعی در چین که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، ۱۰۱۶ زن با سابقه ابتلا به کووید ۱۹ مورد بررسی قرار گرفتند. از میان آن ها، ۵۳۰ نفر، معادل ۵۲.۲ درصد، تغییراتی در وضعیت قاعدگی خود گزارش کردند. تغییر در طول چرخه، حجم خونریزی و مدت زمان قاعدگی از شایع ترین موارد گزارش شده بودند.
مقایسه شرکت کنندگان نشان داد زنانی که تغییرات قاعدگی را تجربه کرده بودند، بیشتر علائم شدید بیماری را گزارش می کردند. همچنین اضطراب، افسردگی، احساس عصبی بودن و ترس در این گروه بیشتر بود. البته به دلیل ماهیت مقطعی مطالعه، نمی توان مشخص کرد که عفونت به تنهایی عامل این تغییرات بوده است.
در پژوهش دیگری که در سال ۲۰۲۳ در مجله BMC Women’s Health منتشر شد، ۱۹۴۶ زن مورد بررسی قرار گرفتند که ۱۸۰۰ نفر از آن ها سابقه ابتلا به کووید ۱۹ داشتند. نتایج نشان داد ۶۶۶ نفر از زنان مبتلا، معادل ۳۷ درصد، تغییراتی در قاعدگی خود تجربه کرده بودند؛ در حالی که ۶۳ درصد دیگر تغییر مشخصی گزارش نکردند.
همچنین زنانی که در دوره ابتلا درد قفسه سینه یا تنگی نفس داشتند، بیشتر احتمال داشت تغییراتی در چرخه قاعدگی تجربه کنند. نسبت شانس این ارتباط برای درد قفسه سینه ۱.۷۵ و برای تنگی نفس ۱.۴۴۶ گزارش شد. این یافته ها ارتباط احتمالی میان وضعیت جسمی زنان در دوره بیماری و تغییرات قاعدگی را مطرح می کنند، اما رابطه علت و معلولی را ثابت نمی کنند.
تغییرات قاعدگی پس از کووید ۱۹ فقط به تأخیر پریود محدود نمی شوند
بررسی مطالعات نشان می دهد تاثیر احتمالی بیماری بر قاعدگی می تواند شکل های مختلفی داشته باشد. برخی زنان ممکن است طولانی تر شدن چرخه و تأخیر در شروع پریود را تجربه کنند، در حالی که در برخی دیگر تغییرات مربوط به حجم خونریزی یا مدت آن دیده می شود.
در مطالعه ای اسپانیایی که در سال ۲۰۲۴ در مجله Frontiers in Global Women’s Health منتشر شد، پژوهشگران تغییرات قاعدگی پس از ابتلا به کووید ۱۹ را بررسی کردند. در این تحقیق، از میان ۱۷ هزار و ۵۱۲ شرکت کننده در نظرسنجی اولیه، اطلاعات گروهی متشکل از ۷۲ زن که پیش از ابتلا به کووید دچار قطع قاعدگی ثانویه بودند، تحلیل شد.
نتایج نشان داد ۳۸.۸ درصد از این زنان پس از ابتلا به کووید تغییراتی مرتبط با قاعدگی گزارش کرده بودند. خونریزی واژینال غیرمنتظره با ۲۰.۸ درصد، شایع ترین تغییر گزارش شده بود و لکه بینی نیز در ۱۱.۱ درصد مشاهده شد.
برخی زنان نیز تغییر در حجم و مدت خونریزی را گزارش کردند. البته به دلیل کوچک بودن گروه بررسی شده و شرایط خاص شرکت کنندگان، نمی توان این نتایج را به تمام زنان در سنین باروری تعمیم داد.
استرس ناشی از بیماری چگونه بر نظم قاعدگی تاثیر می گذارد؟
یکی از نکات مهم در بررسی ارتباط بیماری های عفونی و قاعدگی، تفکیک تاثیر خود عفونت از فشارهای روانی و جسمی ناشی از بیماری است. دوران بیماری شدید معمولا با اختلال خواب، نگرانی درباره وضعیت سلامت، کاهش فعالیت بدنی و تغییر در الگوی تغذیه همراه است.
این عوامل ممکن است بر تنظیم هورمونی چرخه قاعدگی اثر بگذارند. برای مثال، استرس شدید می تواند فعالیت محور هیپوتالاموس، هیپوفیز و تخمدان را تغییر دهد و در برخی شرایط باعث به تعویق افتادن تخمک گذاری شود.
در یک مرور نظام مند منتشر شده در سال ۲۰۲۲ در مجله Health Science Reports، پژوهشگران ۱۶ مطالعه درباره تاثیر عفونت کووید ۱۹ و شرایط همه گیری بر سلامت قاعدگی زنان را بررسی کردند.
از این تعداد، ۱۳ مطالعه به تاثیر استرس و شرایط همه گیری و سه مطالعه به اثر احتمالی خود عفونت بر قاعدگی پرداخته بودند. نتایج نشان داد زنانی که تحت تاثیر استرس ناشی از همه گیری قرار گرفته بودند، بیشتر تغییراتی مانند افزایش حجم خونریزی، تغییر مدت خونریزی و تشدید دردهای قاعدگی را گزارش کرده بودند.
همچنین در زنان مبتلا به کووید ۱۹، بی نظمی قاعدگی، افزایش علائم سندرم پیش از قاعدگی و کاهش دفعات وقوع خونریزی مشاهده شده بود. این یافته ها نشان می دهند که تغییرات قاعدگی را نمی توان صرفا به اثر مستقیم ویروس نسبت داد و عوامل روانی و شرایط زندگی نیز باید در نظر گرفته شوند.
مهم ترین عوامل احتمالی موثر بر تغییر چرخه قاعدگی پس از بیماری
چند عامل زیستی و روانی می توانند در ارتباط میان بیماری شدید و تغییرات قاعدگی نقش داشته باشند. این عوامل معمولا به صورت مستقل عمل نمی کنند و ممکن است هم زمان بر عملکرد بدن تاثیر بگذارند.
- التهاب سیستمیک: افزایش شاخص های التهابی مانند CRP ممکن است با تغییر در روند تخمک گذاری و طول چرخه ارتباط داشته باشد.
- تب و بیماری شدید: فشار فیزیولوژیک ناشی از بیماری می تواند تنظیم طبیعی هورمون های تولیدمثلی را تحت تاثیر قرار دهد.
- استرس جسمی و روانی: تغییر در فعالیت محور هیپوتالاموس، هیپوفیز و تخمدان ممکن است باعث تأخیر در تخمک گذاری شود.
- کاهش اشتها و دریافت انرژی: کاهش دریافت مواد غذایی و تغییر تعادل انرژی بدن می تواند بر عملکرد هورمونی تاثیر بگذارد.
- اختلال خواب: برهم خوردن نظم خواب و استراحت ممکن است در تنظیم طبیعی فعالیت های هورمونی اختلال ایجاد کند.
این موارد سازوکارهای احتمالی هستند و به معنای اثبات رابطه مستقیم هر عامل با تغییرات قاعدگی نیستند.
آیا سرماخوردگی شدید و آنفلوانزا نیز می توانند پریود را به تأخیر بیندازند؟
با وجود شواهد مربوط به کووید ۱۹ و التهاب سیستمیک، هنوز مطالعات مستقیم و باکیفیت درباره تاثیر سرماخوردگی شدید و آنفلوانزا بر زمان شروع قاعدگی محدود است. بنابراین نمی توان با قطعیت گفت که هر بار ابتلا به این بیماری ها باعث تأخیر پریود می شود.
یکی از مطالعات قدیمی تر در این زمینه که در سال ۱۹۹۳ در مجله Behavioral Medicine منتشر شد، ارتباط میان علائم عفونت های شایع، مراحل چرخه قاعدگی و ناراحتی های مرتبط با قاعدگی را بررسی کرد.
در این پژوهش ۶۵ زن با چرخه قاعدگی منظم شرکت داشتند. محققان علائم عفونت های تنفسی، پوستی، گوارشی و ادراری را در سه مرحله از چرخه قاعدگی بررسی کردند.
نتایج نشان داد علائم بیماری های عفونی در روزهای نزدیک به قاعدگی بیشتر از اواسط چرخه گزارش شده اند. با این حال، این مطالعه تاثیر عفونت بر زمان شروع پریود یا طول چرخه را بررسی نکرده بود. بنابراین نمی توان آن را مدرکی برای اثبات تأخیر قاعدگی پس از سرماخوردگی دانست.
در مجموع، بیماری شدید ممکن است از طریق التهاب، فشار فیزیولوژیک و تغییرات هورمونی با چرخه قاعدگی ارتباط داشته باشد؛ اما هنوز مشخص نیست که این ارتباط در مورد سرماخوردگی و آنفلوانزا با چه میزان و در چه شرایطی رخ می دهد.
چه زمانی تغییرات قاعدگی پس از بیماری نیاز به بررسی پزشکی دارند؟
تغییرات موقت چرخه قاعدگی پس از یک بیماری شدید لزوما نشانه وجود اختلال جدی نیست. با این حال، اگر بی نظمی قاعدگی ادامه پیدا کند یا در چرخه های بعدی نیز تکرار شود، بهتر است علت آن بررسی شود.
برخی شرایط نیازمند توجه پزشکی بیشتری هستند:
- تأخیر چند روزه در پریود: اگر پس از بیماری چند روز تأخیر ایجاد شده است، بهتر است وضعیت چرخه را زیر نظر بگیرید. در صورت احتمال بارداری، انجام تست بارداری ضروری است.
- تکرار بی نظمی در چرخه های بعدی: اگر تغییرات قاعدگی در چند چرخه متوالی ادامه پیدا کند، مراجعه به متخصص زنان توصیه می شود.
- خونریزی بسیار شدید: افزایش غیرمعمول حجم خونریزی، به ویژه اگر با ضعف، سرگیجه یا احساس غش همراه باشد، نیازمند ارزیابی پزشکی است.
- لکه بینی یا خونریزی غیرمنتظره: تکرار خونریزی خارج از زمان معمول قاعدگی باید بررسی شود.
- قطع قاعدگی: در صورت قطع پریود، ابتدا باید احتمال بارداری و سپس سایر علل احتمالی بررسی شوند.
- درد شدید یا غیرمعمول: درد جدید و شدید در ناحیه شکم یا لگن نباید صرفا به بیماری اخیر نسبت داده شود.
نتیجه گیری
شواهد علمی نشان می دهند که عفونت های ویروسی، به ویژه کووید ۱۹، می توانند با تغییراتی در چرخه قاعدگی همراه باشند. طولانی شدن چرخه، تغییر حجم خونریزی، لکه بینی و تغییر مدت قاعدگی از جمله موارد گزارش شده در مطالعات هستند.
التهاب سیستمیک، اختلال احتمالی در تنظیم هورمون های تولیدمثلی و استرس جسمی و روانی ناشی از بیماری، از سازوکارهای احتمالی این ارتباط به شمار می روند.
با این حال، بیشتر مطالعات موجود مشاهده ای هستند و رابطه علت و معلولی قطعی را اثبات نمی کنند. همچنین شواهد اختصاصی درباره تاثیر سرماخوردگی شدید و آنفلوانزا بر تأخیر پریود همچنان محدود است. برای مشخص شدن این ارتباط، انجام مطالعاتی که انواع عفونت ها، شدت بیماری و تغییرات چرخه قاعدگی را به صورت مستقل بررسی کنند، ضروری است.
نظرات کاربران