گاهی فشار روانی آن قدر زیاد می شود که دیگر با چند دقیقه تنفس عمیق، مدیتیشن یا کمی استراحت نمی توان شرایط را مدیریت کرد. اضطراب زمانی جدی تر می شود که از یک احساس موقتی فراتر برود و روی خواب، تمرکز، تحصیل، کار، روابط و زندگی روزمره تاثیر بگذارد. اختلالات اضطرابی می توانند با ترس و نگرانی شدید و مداوم همراه باشند و در صورت درمان نشدن، عملکرد فرد را به شکل قابل توجهی مختل کنند.
در چنین شرایطی مراجعه به روانپزشک به معنای «ضعف» یا ناتوانی فرد نیست. گاهی مغز و بدن برای خارج شدن از چرخه اضطراب به ارزیابی تخصصی و درمان حرفه ای نیاز دارند. درمان نیز می تواند بسته به شرایط فرد شامل روان درمانی، دارو یا ترکیبی از هر دو باشد.
آیا مدیتیشن می تواند اضطراب را درمان کند؟
مدیتیشن و تمرین های آرام سازی می توانند برای مدیریت استرس و کاهش برخی علائم اضطراب مفید باشند، اما نباید آنها را درمان قطعی همه انواع اضطراب در نظر گرفت. میزان تاثیر این روش ها به نوع مشکل، شدت علائم و نحوه استفاده از آنها بستگی دارد. به همین دلیل، اگر فرد با وجود انجام تمرین های آرام سازی همچنان اضطراب شدید یا مداوم دارد، نتیجه نگرفتن از مدیتیشن به معنای بی درمان بودن مشکل نیست.
مدیتیشن بیشتر می تواند به فرد کمک کند ارتباط آگاهانه تری با افکار، احساسات و واکنش های بدنی خود پیدا کند. تمرین های تنفسی و آرام سازی نیز ممکن است برانگیختگی بدنی ناشی از استرس را کاهش دهند. با این حال، در اختلالاتی مانند پانیک یا اضطراب فراگیر، درمان های مبتنی بر شواهد مانند درمان شناختی رفتاری نیز جایگاه مهمی دارند.
بنابراین:
- مدیتیشن می تواند یک ابزار کمکی برای مدیریت استرس باشد.
- تمرین های تنفسی و آرام سازی ممکن است شدت برخی علائم بدنی اضطراب را کاهش دهند.
- در اضطراب شدید یا مداوم، نباید درمان تخصصی را با مدیتیشن جایگزین کرد.
- در صورت اختلال قابل توجه در عملکرد، ارزیابی توسط متخصص سلامت روان اهمیت بیشتری پیدا می کند.
از کجا بفهمیم اضطراب به درمان تخصصی نیاز دارد؟
از کجا بفهمیم اضطراب به درمان تخصصی نیاز دارد؟
وجود اضطراب به تنهایی به معنای ابتلا به اختلال اضطرابی نیست. اضطراب بخشی طبیعی از زندگی است و در موقعیت هایی مانند امتحان، تصمیم های مهم یا مشکلات مالی می تواند ظاهر شود. مسئله زمانی جدی تر می شود که اضطراب شدید، طولانی یا غیرقابل کنترل باشد و توانایی فرد برای انجام فعالیت های معمول را کاهش دهد.
برای مثال، فردی را تصور کنید که به دلیل حملات پانیک دیگر سوار اتوبوس نمی شود، به دانشگاه نمی رود یا از حضور در جمع اجتناب می کند. در چنین شرایطی مسئله فقط «استرس داشتن» نیست؛ اضطراب وارد زندگی فرد شده و رفتار و عملکرد او را تغییر داده است. در اختلال پانیک نیز ترس از تکرار حمله می تواند به اجتناب از موقعیت های مختلف منجر شود.
نشانه هایی که می توانند ضرورت مراجعه به متخصص را مطرح کنند عبارت اند از:
- اضطراب مداوم و دشوار برای کنترل
- حملات پانیک تکرارشونده
- اختلال جدی در خواب یا تمرکز
- اجتناب گسترده از موقعیت های اجتماعی یا روزمره
- افت عملکرد تحصیلی یا شغلی
- تاثیر قابل توجه اضطراب بر روابط
- احساس ناتوانی در مدیریت شرایط با روش های معمول
چرا تحمل ناکامی باید از کودکی شکل بگیرد؟
تحمل ناکامی به این معنا نیست که کودک را در برابر مشکلات رها کنیم یا به او یاد بدهیم احساساتش اهمیتی ندارند. برعکس، کودک باید یاد بگیرد که احساس ناراحتی، شکست، خشم و ناامیدی طبیعی هستند و می توان آنها را تجربه کرد و بعد برای حل مسئله قدم برداشت. حمایت والدین در کنار ایجاد فرصت برای تجربه محدودیت ها، می تواند به رشد مهارت های سازگاری کمک کند.
کودکی که همیشه از هر شکست، ناراحتی یا پیامد طبیعی تصمیم هایش محافظت شده است، ممکن است فرصت کمتری برای یادگیری مهارت حل مسئله و تحمل هیجان های ناخوشایند داشته باشد. البته این به معنای آن نیست که هر فردی که دوران کودکی سختی نداشته، در بزرگسالی دچار اضطراب می شود یا تمام مشکلات روانی ریشه در تربیت والدین دارند. سلامت روان حاصل تعامل عوامل مختلف زیستی، روان شناختی و محیطی است.
به کودکان می توان به تدریج یاد داد که:
- همیشه نمی توان به خواسته مورد نظر رسید.
- شکست بخشی طبیعی از یادگیری است.
- احساس ناراحتی به معنای ناتوان بودن نیست.
- بعضی اتفاق های زندگی قابل کنترل نیستند.
- در شرایط سخت می توان از دیگران کمک گرفت.
روان درمانی قرار نیست واقعیت زندگی را تغییر دهد
یکی از برداشت های اشتباه درباره مراجعه به روان شناس یا روانپزشک این است که متخصص باید مشکل بیرونی زندگی فرد را برطرف کند. روان درمانی نمی تواند شکست عاطفی را از گذشته پاک کند، بدهی را پرداخت کند یا نتیجه یک اتفاق ناخوشایند را تغییر دهد. هدف اصلی، کمک به فرد برای مدیریت بهتر پیامدهای آن اتفاق و افزایش توانایی او برای سازگاری با شرایط است.
روان درمانی می تواند به فرد کمک کند افکار و الگوهای رفتاری مشکل ساز خود را شناسایی کند، مهارت های مقابله ای موثرتری یاد بگیرد و عملکرد روزمره خود را بهبود دهد. درمان شناختی رفتاری نیز یکی از رویکردهای پرکاربرد و پژوهش شده برای بسیاری از اختلالات اضطرابی است.
در مواردی که علائم شدید باشند یا تشخیص مشخصی وجود داشته باشد، روانپزشک می تواند درباره استفاده از دارو نیز تصمیم بگیرد. دارو درمانی باید بر اساس شرایط فرد، تشخیص، سابقه پزشکی و نظر پزشک انجام شود و مصرف خودسرانه داروهای ضد اضطراب، به ویژه داروهای آرام بخش، می تواند با خطر وابستگی و عوارض همراه باشد.
چرا مراجعه زودهنگام اهمیت دارد؟
بسیاری از افراد زمانی برای دریافت کمک اقدام می کنند که ماه ها یا حتی سال ها با علائم خود زندگی کرده اند. گاهی نیز ترس از قضاوت دیگران یا تصور اینکه «باید خودم بتوانم از پسش بربیایم» باعث می شود مراجعه به متخصص به تعویق بیفتد. در حالی که انگ و تبعیض مرتبط با مشکلات روانی می تواند یکی از موانع مهم دریافت خدمات سلامت روان باشد.
مراجعه زودهنگام لزوما به معنای شروع دارو نیست. متخصص ابتدا شرایط فرد، شدت علائم، مدت آنها، تاثیرشان بر عملکرد و عوامل جسمی یا روانی مرتبط را بررسی می کند و سپس مناسب ترین مسیر درمان را پیشنهاد می دهد. بسته به شرایط، این مسیر می تواند شامل روان درمانی، دارو درمانی یا ترکیبی از این روش ها باشد.
جمع بندی
اضطراب بخشی طبیعی از زندگی است، اما وقتی شدید، مداوم و مختل کننده می شود، نباید آن را صرفا با توصیه هایی مانند «مثبت فکر کن»، «آرام باش» یا «مدیتیشن کن» نادیده گرفت. مدیتیشن، خواب کافی، فعالیت بدنی و مهارت های مدیریت استرس می توانند بخشی از مراقبت از سلامت روان باشند، اما برای همه افراد و همه اختلالات کافی نیستند.
کمک گرفتن از روان شناس یا روانپزشک نشانه شکست نیست. گاهی بهترین تصمیم این است که قبل از رسیدن به نقطه فروپاشی، برای شناخت مشکل و پیدا کردن راه درمان مناسب اقدام کنیم. هدف درمان این نیست که زندگی را از ناکامی، بیماری و فقدان خالی کند؛ هدف این است که فرد توان بیشتری برای مواجهه سالم تر و موثرتر با واقعیت های زندگی پیدا کند.
نظرات کاربران