کشف ساختار ایمنی تازه در جمجمه؛ آیا راه جدیدی برای درمان سرطان مغز پیدا شده است؟

دانشمندان در پژوهشی تازه ساختارهای ایمنی ویژه ای را در مغز استخوان جمجمه موش ها شناسایی کرده اند که ممکن است در دفاع از مغز در برابر تومورها نقش داشته باشند. این ساختارها در نزدیکی مغز قرار گرفته اند و از نظر ویژگی های سلولی شباهت هایی با مراکز ایمنی موجود در غدد لنفاوی دارند.

این یافته می تواند درک دانشمندان از ارتباط میان مغز، جمجمه و سیستم ایمنی را تغییر دهد. با این حال، هنوز نمی توان گفت یک «عضو جدید» در بدن انسان کشف شده یا این ساختارها می توانند به طور مستقیم سرطان مغز را درمان کنند. مهم ترین بخش این پژوهش فعلا در مدل های حیوانی انجام شده است.

ساختار ایمنی جدید در مغز استخوان جمجمه چیست؟

مغز استخوان جمجمه فقط محل تولید سلول های خونی نیست. پژوهش های سال های اخیر نشان داده اند که میان مغز استخوان جمجمه و بافت های اطراف مغز ارتباط های مستقیم تری از آنچه پیش از این تصور می شد وجود دارد.

در مطالعه جدید، پژوهشگران دانشگاه واشینگتن در سنت لوئیس ساختارهایی لنفوئیدی را در مغز استخوان جمجمه موش ها شناسایی کردند که از نظر سازمان سلولی به مراکز زایا یا Germinal Centers شباهت دارند. این مراکز در سیستم ایمنی محل مهمی برای فعال شدن و تکثیر سلول های B و شکل گیری پاسخ های ایمنی تخصصی هستند.

پژوهشگران این ساختارها را در ارتباط نزدیک با کانال های ریزی بررسی کردند که از سمت مغز و از میان سخت شامه به مغز استخوان جمجمه می رسند. این ارتباط می تواند نشان دهد که سیستم ایمنی جمجمه به صورت مستقیم تری از گذشته تصور می شد با محیط اطراف مغز در ارتباط است.

مغز و سیستم ایمنی چگونه با یکدیگر ارتباط دارند؟

برای مدت طولانی مغز به عنوان عضوی با ویژگی های ایمنی متفاوت از سایر بافت های بدن شناخته می شد. وجود سد خونی مغزی نیز یکی از دلایلی بود که تصور می شد ورود بسیاری از سلول ها و مولکول های ایمنی به بافت عصبی محدود است.

امروزه مشخص شده است که رابطه مغز و سیستم ایمنی بسیار پیچیده تر است. سد خونی مغزی به معنای جدا بودن کامل مغز از سیستم ایمنی نیست و مسیرهای مختلفی برای ارتباط میان سیستم عصبی و سیستم ایمنی وجود دارد.

یکی از یافته های مهم در این زمینه، کشف کانال های عروقی و مجاری بسیار ریز در استخوان های جمجمه است که امکان ارتباط میان مغز استخوان جمجمه و فضای اطراف مغز را فراهم می کنند. پژوهش جدید نیز بر همین ارتباط تمرکز کرده و نشان داده است که این مسیرها ممکن است به ساختارهای ایمنی تخصصی متصل باشند.

مراکز زایا چه نقشی در سیستم ایمنی دارند؟

مراکز زایا بخش هایی از بافت های لنفاوی هستند که هنگام فعال شدن پاسخ ایمنی اهمیت زیادی پیدا می کنند. در این مناطق، سلول های B تحت تاثیر سیگنال های ایمنی تکثیر و تغییر می کنند تا بتوانند آنتی بادی های موثرتری تولید کنند.

وجود ساختارهایی شبیه مراکز زایا در مغز استخوان جمجمه اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان می دهد محیط اطراف مغز ممکن است ظرفیت ایجاد پاسخ ایمنی اختصاصی داشته باشد.

پژوهشگران با بررسی سلول های موجود در این ساختارها تلاش کردند مشخص کنند آیا این مراکز واقعا در برابر تهدیدهایی مانند تومورهای مغزی فعال می شوند یا فقط شباهت ظاهری به مراکز زایا دارند. نتایج آزمایش های حیوانی نشان داد که فعالیت این ساختارها با پاسخ ضد توموری ارتباط دارد.

این ساختارها چه ارتباطی با سرطان مغز دارند؟

برای بررسی نقش احتمالی ساختارهای ایمنی جمجمه، پژوهشگران آنها را در مدل های حیوانی گلیوما بررسی کردند. گلیوما گروهی از تومورهای مغزی است که برخی انواع آن مانند گلیوبلاستوما بسیار تهاجمی هستند و درمان آنها همچنان یکی از چالش های مهم پزشکی به شمار می رود.

در این آزمایش ها، پژوهشگران با استفاده از هیدروژل های حاوی ترکیبات مختلف، فعالیت پاسخ ایمنی در این ساختارها را تغییر دادند. زمانی که فعالیت ایمنی آنها مختل شد، موش ها در برابر تومور عملکرد ضعیف تری داشتند و بقای آنها کاهش پیدا کرد.

در مقابل، تقویت برخی مسیرهای ایمنی باعث افزایش فعالیت سلول های ایمنی و بهبود پاسخ ضد توموری در مدل حیوانی شد. این نتایج نشان می دهد که ساختارهای ایمنی موجود در جمجمه ممکن است در کنترل رشد تومورهای مغزی نقش داشته باشند.

با این حال، این نتایج به معنی اثبات یک درمان جدید برای سرطان مغز نیست. آزمایش روی موش نمی تواند به تنهایی نشان دهد که همین مکانیسم در انسان نیز به همان شکل عمل می کند.

آیا این ساختار ایمنی در انسان هم وجود دارد؟

این مهم ترین سوالی است که هنوز پاسخ قطعی ندارد. پژوهشگران شواهدی از حضور برخی سلول ها و ویژگی های ایمنی مشابه در مغز استخوان جمجمه انسان یافته اند، اما ساختار و عملکرد کامل این مراکز هنوز باید در بدن انسان بررسی شود.

تفاوت های میان سیستم ایمنی موش و انسان نیز باعث می شود نتایج مطالعات حیوانی با احتیاط تفسیر شوند. بسیاری از درمان هایی که در مدل های حیوانی امیدوارکننده به نظر می رسند، در مراحل آزمایش انسانی به همان اندازه موفق نیستند.

بنابراین در شرایط فعلی، این کشف را باید یک یافته مهم در حوزه زیست شناسی سیستم عصبی و ایمنی دانست، نه یک روش درمانی آماده برای بیماران مبتلا به سرطان مغز.

نتیجه گیری

شناسایی ساختارهای لنفوئیدی در مغز استخوان جمجمه موش ها، یافته ای قابل توجه درباره ارتباط میان سیستم عصبی و سیستم ایمنی است. آزمایش های انجام شده نشان داده اند که دستکاری فعالیت این ساختارها می تواند بر پاسخ بدن به تومورهای مغزی در مدل های حیوانی تاثیر بگذارد.

با این حال، هنوز فاصله زیادی میان این یافته آزمایشگاهی و یک درمان قابل استفاده برای انسان وجود دارد. مشخص نیست این ساختارها در انسان دقیقا به همان شکل وجود داشته باشند یا عملکرد مشابهی داشته باشند.