سرفه ای که برای مدتی طولانی ادامه پیدا می کند یا به مرور شدیدتر می شود، می تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از عفونت های تنفسی و آلرژی گرفته تا بیماری های مزمن ریه. با این حال، سرفه مداوم یکی از علائمی است که در برخی بیماران مبتلا به سرطان ریه نیز دیده می شود و به همین دلیل نباید آن را برای مدت طولانی نادیده گرفت.
سرطان ریه زمانی ایجاد می شود که سلول های ریه به صورت غیر طبیعی و کنترل نشده رشد کنند. این بیماری ممکن است در مراحل اولیه علامت واضحی ایجاد نکند و بعضی بیماران تا زمان پیشرفت بیماری متوجه نشانه مشخصی نشوند. به همین دلیل شناخت علائم سرطان ریه، عوامل خطر و روش های تشخیص زود هنگام اهمیت زیادی دارد. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری های آمریکا نیز تاکید می کند که بسیاری از مبتلایان در مراحل ابتدایی بیماری علائم مشخصی ندارند.
سرطان ریه چگونه ایجاد می شود؟
ریه ها از انواع مختلفی از سلول ها تشکیل شده اند که در شرایط طبیعی با نظم مشخص رشد و تکثیر می شوند. سرطان زمانی شکل می گیرد که تغییراتی در این سلول ها باعث شود فرایند رشد و تقسیم آنها از کنترل طبیعی بدن خارج شود. سلول های سرطانی می توانند توده ایجاد کنند و در مراحل پیشرفته تر از طریق خون یا سیستم لنفاوی به سایر قسمت های بدن گسترش پیدا کنند.
سرطان ریه به دو گروه اصلی تقسیم می شود. سرطان ریه سلول غیر کوچک یا NSCLC شایع ترین گروه است و شامل انواعی مانند آدنوکارسینوم، کارسینوم سلول سنگفرشی و کارسینوم سلول بزرگ می شود. نوع دیگر، سرطان ریه سلول کوچک یا SCLC است که شیوع کمتری دارد و معمولا رفتار تهاجمی تری دارد.
علائم سرطان ریه چیست؟
علائم سرطان ریه در همه افراد یکسان نیست و به محل تومور، اندازه آن و مرحله بیماری بستگی دارد. بعضی نشانه ها ممکن است در ابتدا خفیف باشند یا با مشکلات رایجی مانند سرماخوردگی، عفونت تنفسی یا بیماری های مزمن ریوی اشتباه گرفته شوند.
وجود یک علامت به تنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست. نکته مهم، ادامه دار بودن، تشدید شدن یا ایجاد تغییر غیر معمول در علائم تنفسی است. به ویژه افرادی که سابقه مصرف دخانیات یا سایر عوامل خطر را دارند، بهتر است چنین تغییراتی را جدی تر پیگیری کنند. مهم ترین علائم احتمالی عبارتند از:
- سرفه ای که برطرف نمی شود یا به مرور شدیدتر می شود
- تغییر در الگوی سرفه مزمن فرد
- مشاهده خون یا رگه های خون در خلط
- تنگی نفس یا دشواری در تنفس
- درد مداوم قفسه سینه
- خس خس سینه
- گرفتگی یا تغییر صدا
- عفونت های مکرر تنفسی مانند ذات الریه که بهبود نمی یابند یا دوباره بر می گردند
- خستگی یا ضعف غیر معمول
- کاهش اشتها
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص
در مراحل پیشرفته تر ممکن است علائمی ناشی از گسترش سرطان به سایر بخش های بدن نیز ایجاد شود. برای مثال، درگیری استخوان می تواند درد استخوانی ایجاد کند و گسترش بیماری به مغز ممکن است با علائم عصبی همراه باشد.
مهم ترین عوامل خطر سرطان ریه
سرطان ریه می تواند در افراد سیگاری و غیر سیگاری ایجاد شود، اما مصرف دخانیات همچنان مهم ترین عامل خطر قابل پیشگیری برای این بیماری محسوب می شود. میزان خطر به تعداد سیگارهای مصرف شده و تعداد سال های مصرف دخانیات ارتباط دارد.
با این حال، سیگار تنها عامل موثر نیست. تماس طولانی مدت با برخی مواد سرطان زا در محیط زندگی یا کار نیز می تواند احتمال ابتلا را افزایش دهد. بر اساس اطلاعات به روز CDC و موسسه ملی سرطان آمریکا، مهم ترین عوامل خطر عبارتند از:
- مصرف سیگار و سایر محصولات دخانی
- قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران
- تماس طولانی مدت با گاز رادون
- قرار گرفتن شغلی در معرض موادی مانند آزبست، آرسنیک، کروم، بریلیوم و نیکل
- قرار گرفتن طولانی مدت در معرض آلودگی هوا
- سابقه خانوادگی سرطان ریه
- سابقه برخی درمان های پرتویی در ناحیه قفسه سینه
CDC اعلام کرده است که سیگار با حدود ۸۰ درصد از مرگ های ناشی از سرطان ریه در آمریکا ارتباط دارد. با این حال، افراد غیر سیگاری نیز ممکن است به سرطان ریه مبتلا شوند و عواملی مانند رادون، دود دست دوم و برخی مواجهه های محیطی در این گروه اهمیت بیشتری پیدا می کنند.
سرطان ریه چگونه تشخیص داده می شود؟
وجود سرفه یا حتی مشاهده یک توده در تصویر برداری به تنهایی برای تشخیص سرطان کافی نیست. فرایند تشخیص معمولا با بررسی سابقه پزشکی، علائم، عوامل خطر و معاینه آغاز می شود و سپس پزشک با توجه به شرایط بیمار آزمایش های مناسب را درخواست می کند.
تصویر برداری می تواند محل و اندازه ناحیه مشکوک را نشان دهد، اما برای مشخص شدن ماهیت بسیاری از ضایعات به بررسی دقیق تر نیاز است. ابزارهای تشخیصی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- عکس قفسه سینه
- سی تی اسکن قفسه سینه
- PET/CT در شرایط مورد نیاز
- برونکوسکوپی برای مشاهده راه های هوایی
- نمونه برداری یا بیوپسی از بافت مشکوک
نمونه برداری اهمیت زیادی دارد، زیرا بررسی سلول ها و بافت زیر میکروسکوپ می تواند وجود سرطان و نوع آن را مشخص کند. در برخی مبتلایان به سرطان ریه سلول غیر کوچک، آزمایش های مولکولی و بررسی نشانگرهای زیستی نیز انجام می شود تا مشخص شود آیا درمان هدفمند یا بعضی انواع ایمنی درمانی می توانند گزینه مناسبی باشند یا خیر.
روش های درمان سرطان ریه
درمان سرطان ریه برای همه بیماران یکسان نیست. پزشکان نوع بافت شناسی سرطان، مرحله بیماری، محل تومور، احتمال گسترش آن، ویژگی های مولکولی تومور و وضعیت عمومی بیمار را در تصمیم گیری درمانی در نظر می گیرند.
پیشرفت روش های درمانی باعث شده است گزینه های موجود بسیار متنوع تر از گذشته باشند. بسته به شرایط بیمار، یک روش یا ترکیبی از چند روش زیر ممکن است مورد استفاده قرار گیرد:
- جراحی
- شیمی درمانی
- پرتو درمانی
- درمان هدفمند
- ایمنی درمانی
برای نمونه، در برخی سرطان های ریه سلول غیر کوچک که در مراحل اولیه تشخیص داده می شوند، جراحی می تواند بخش اصلی درمان باشد. در بیماری های پیشرفته تر ممکن است شیمی درمانی، ایمنی درمانی، درمان هدفمند یا ترکیبی از این روش ها مورد استفاده قرار گیرد.
چگونه خطر سرطان ریه را کاهش دهیم؟
همه عوامل خطر سرطان ریه قابل کنترل نیستند، اما می توان احتمال ابتلا را با کاهش بعضی مواجهه های شناخته شده کمتر کرد. مهم ترین اقدام، جلوگیری از شروع مصرف سیگار یا ترک آن در افرادی است که در حال حاضر سیگار می کشند.
ترک سیگار حتی پس از سال ها مصرف نیز مفید است و با گذشت زمان خطر سرطان ریه کاهش پیدا می کند. دوری از دود دخانیات دیگران و کاهش تماس با مواد سرطان زا نیز اهمیت دارد. برخی اقدامات موثر عبارتند از:
- سیگار نکشیدن یا اقدام برای ترک سیگار
- دوری از دود دست دوم دخانیات
- بررسی سطح رادون در ساختمان در مناطقی که احتمال وجود آن مطرح است
- رعایت استانداردهای ایمنی هنگام کار با مواد سرطان زا
- کاهش مواجهه غیر ضروری با آلودگی ها و ترکیبات مضر محیطی
- مشورت با پزشک درباره غربالگری در صورت داشتن سابقه قابل توجه مصرف سیگار
چه کسانی به غربالگری سرطان ریه نیاز دارند؟
غربالگری با بررسی فردی که هنوز علامتی ندارد تفاوت دارد. استفاده از عکس ساده قفسه سینه به عنوان روش روتین غربالگری سرطان ریه توصیه نمی شود و روش مورد استفاده برای افراد پر خطر، سی تی اسکن با دوز پایین یا LDCT است.
معیارهای غربالگری در راهنماهای مختلف دقیقا یکسان نیستند. برای مثال، کارگروه خدمات پیشگیرانه آمریکا یا USPSTF غربالگری سالانه با LDCT را برای افراد ۵۰ تا ۸۰ ساله ای توصیه می کند که حداقل ۲۰ پاکت سال سابقه مصرف سیگار دارند و هنوز سیگار می کشند یا طی ۱۵ سال گذشته آن را ترک کرده اند. یک پاکت سال معادل مصرف متوسط روزانه یک پاکت سیگار به مدت یک سال است.
انجمن سرطان آمریکا نیز غربالگری سالانه با LDCT را برای افراد ۵۰ تا ۸۰ ساله دارای حداقل ۲۰ پاکت سال سابقه مصرف که در حال حاضر سیگار می کشند یا قبلا سیگار می کشیدند توصیه می کند. بنابراین تصمیم نهایی درباره مناسب بودن غربالگری باید با توجه به شرایط فرد و پس از مشورت با پزشک گرفته شود.
چه زمانی سرفه و علائم تنفسی را جدی بگیریم؟
هر سرفه طولانی نشانه سرطان ریه نیست و بیماری های بسیار شایع تری می توانند چنین علامتی ایجاد کنند. با این حال، ادامه پیدا کردن یا تغییر واضح علائم بدون بررسی پزشکی تصمیم مناسبی نیست، به خصوص زمانی که چند علامت به صورت هم زمان ظاهر شده باشند.
اگر سرفه برطرف نمی شود یا شدیدتر شده است، در خلط خون دیده می شود، تنگی نفس مداوم وجود دارد، درد قفسه سینه ادامه دارد یا کاهش وزن بدون دلیل اتفاق افتاده است، مراجعه به پزشک برای بررسی علت اهمیت دارد. تشخیص زود هنگام می تواند امکان انتخاب گزینه های درمانی مناسب تر را افزایش دهد و نباید صرفا منتظر شدید شدن علائم ماند.
نتیجه گیری
سرطان ریه ممکن است در مراحل ابتدایی بدون علامت باشد، اما سرفه مداوم یا تشدید شونده، خون در خلط، تنگی نفس، درد قفسه سینه، گرفتگی صدا و کاهش وزن بدون علت از نشانه هایی هستند که ارزش بررسی پزشکی دارند. وجود این علائم لزوما به معنای ابتلا به سرطان نیست و بیماری های دیگری نیز می توانند علائم مشابه ایجاد کنند.
مهم ترین نکته این است که تغییرات مداوم و غیر معمول تنفسی نادیده گرفته نشوند. همچنین افرادی که سابقه قابل توجه مصرف سیگار دارند بهتر است درباره میزان خطر و نیاز احتمالی به غربالگری با پزشک مشورت کنند. ترک سیگار نیز در هر سنی یکی از موثرترین اقدام ها برای کاهش خطر سرطان ریه و بسیاری از بیماری های دیگر محسوب می شود.
نظرات کاربران