زوال عقل یکی از مهم ترین چالش های سلامت در دوران سالمندی است و با افزایش سن جمعیت جهان، تعداد افراد مبتلا به آن نیز به سرعت در حال افزایش است. پیش بینی ها نشان می دهند تعداد مبتلایان به زوال عقل در جهان ممکن است تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۱۵۳ میلیون نفر برسد. با این حال، بخش قابل توجهی از عوامل موثر بر خطر ابتلا به این بیماری قابل اصلاح هستند.
نتایج یک مطالعه طولانی مدت نشان می دهد توجه به سلامت قلب و عروق در میانسالی می تواند با سال های بیشتری از زندگی بدون زوال عقل همراه باشد. در این پژوهش، سه عامل بیش از همه مورد توجه قرار گرفته اند: فشار خون بالا، دیابت نوع ۲ و سیگار کشیدن. افرادی که در میانسالی هیچ یک از این سه عامل خطر را نداشتند، به طور متوسط حدود ۱۳ سال بیشتر بدون زوال عقل زندگی کردند.
ارتباط فشار خون، دیابت و سیگار با زوال عقل
سلامت مغز و سلامت قلب و عروق بیش از آنچه در نگاه اول به نظر می رسد به یکدیگر مرتبط هستند. مغز برای عملکرد طبیعی به جریان مداوم خون و اکسیژن نیاز دارد و بیماری هایی که به عروق آسیب می رسانند، می توانند در طولانی مدت سلامت مغز را نیز تحت تاثیر قرار دهند.
فشار خون بالا، دیابت و استعمال دخانیات هر سه از عوامل شناخته شده آسیب عروقی هستند. قرار گرفتن طولانی مدت در معرض این عوامل می تواند احتمال سکته مغزی، بیماری های عروقی و برخی انواع زوال عقل را افزایش دهد.
سه عامل اصلی بررسی شده در این پژوهش عبارت بودند از:
- فشار خون بالا در میانسالی
- ابتلا به دیابت نوع ۲
- مصرف سیگار و سایر دخانیات
وجود هم زمان این عوامل با کاهش قابل توجه تعداد سال هایی همراه بود که افراد بدون زوال عقل زندگی می کردند.
۱۳ سال تفاوت در زندگی بدون زوال عقل
یکی از مهم ترین یافته های مطالعه، تفاوت قابل توجه در سال های زندگی بدون زوال عقل میان افراد کم خطر و پرخطر بود. پژوهشگران وضعیت سلامت افراد را در میانسالی بررسی کردند و سپس آن ها را برای چند دهه تحت نظر قرار دادند.
افرادی که در سنین میانسالی فشار خون طبیعی داشتند، به دیابت مبتلا نبودند و سیگار نمی کشیدند، به طور متوسط ۳۰.۱ سال دیگر بدون زوال عقل زندگی کردند. در مقابل، این عدد برای افرادی که هر سه عامل خطر را داشتند، تنها ۱۷.۱ سال بود.
به عبارت دیگر، بین این دو گروه حدود ۱۳ سال تفاوت در امید به زندگی بدون زوال عقل مشاهده شد. البته این یافته به معنای آن نیست که ترک سیگار یا کنترل فشار خون برای هر فرد دقیقا ۱۳ سال ابتلا به زوال عقل را به تاخیر می اندازد. این پژوهش یک ارتباط آماری مهم را نشان می دهد و عوامل دیگری مانند ژنتیک، سن، سبک زندگی و وضعیت عمومی سلامت نیز بر خطر ابتلا تاثیر دارند.
مطالعه ۳۰ ساله درباره سلامت مغز چه می گوید؟
برای بررسی ارتباط عوامل خطر میانسالی با زوال عقل، پژوهشگران از داده های مطالعه طولانی مدت Atherosclerosis Risk in Communities یا ARIC استفاده کردند. این پروژه از دهه ۱۹۸۰ میلادی آغاز شده و اطلاعات ارزشمندی درباره ارتباط سلامت قلب و عروق با بیماری های مختلف فراهم کرده است.
در تحلیل جدید، اطلاعات ۱۲ هزار و ۴۰۹ نفر با میانگین سنی حدود ۵۶ سال بررسی شد. هیچ یک از شرکت کنندگان در ابتدای دوره به زوال عقل مبتلا نبودند. پژوهشگران سپس وضعیت فشار خون، دیابت و مصرف سیگار آن ها را ثبت کردند و افراد را برای حدود ۲۶ سال تحت پیگیری قرار دادند.
در طول این مدت:
- ۳ هزار و ۸ نفر به زوال عقل مبتلا شدند.
- ۵ هزار و ۲۳۸ نفر بدون تشخیص زوال عقل جان خود را از دست دادند.
- افرادی که عوامل خطر عروقی کمتری داشتند، سال های بیشتری را بدون زوال عقل سپری کردند.
- وجود هم زمان چند عامل خطر با کاهش بیشتر سال های سالم زندگی ارتباط داشت.
این پژوهش در مجله علمی Neurology منتشر شده و بر اهمیت مراقبت از سلامت عروق از دوران میانسالی تاکید دارد.
چرا فشار خون بالا برای سلامت مغز خطرناک است؟
فشار خون بالا ممکن است سال ها بدون علائم مشخص ادامه پیدا کند، اما در همین مدت به دیواره عروق آسیب برساند. عروق کوچک مغز نیز از این آسیب در امان نیستند و مشکلات عروقی می توانند در طول زمان عملکرد شناختی را تحت تاثیر قرار دهند.
کنترل فشار خون تنها برای پیشگیری از بیماری قلبی و سکته اهمیت ندارد، بلکه یکی از اقدامات مهم برای محافظت بلند مدت از سلامت مغز نیز محسوب می شود. به همین دلیل، اندازه گیری منظم فشار خون از میانسالی اهمیت ویژه ای دارد.
برای کاهش خطر فشار خون بالا می توان به موارد زیر توجه کرد:
- کاهش مصرف نمک
- داشتن فعالیت بدنی منظم
- حفظ وزن مناسب
- داشتن رژیم غذایی متعادل
- کنترل استرس
- اندازه گیری منظم فشار خون
- مصرف منظم داروهای تجویز شده توسط پزشک
دیابت چگونه خطر زوال عقل را افزایش می دهد؟
دیابت نوع ۲ نیز یکی دیگر از عوامل مهم مرتبط با سلامت مغز است. افزایش طولانی مدت قند خون می تواند به عروق و اعصاب آسیب وارد کند و زمینه بروز بیماری های قلبی و عروقی را افزایش دهد.
تحقیقات نشان داده اند افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در مقایسه با افراد فاقد این بیماری، بیشتر در معرض برخی مشکلات شناختی و زوال عقل قرار دارند. البته داشتن دیابت به معنای ابتلای قطعی به زوال عقل نیست و کنترل مناسب بیماری می تواند در کاهش بسیاری از عوارض آن نقش داشته باشد.
فعالیت بدنی، رژیم غذایی مناسب، کنترل وزن، بررسی منظم قند خون و مصرف دارو طبق تجویز پزشک از مهم ترین اقدامات برای مدیریت دیابت هستند.
ترک سیگار چگونه از مغز محافظت می کند؟
اثرات منفی سیگار تنها به ریه محدود نمی شود. مواد موجود در دود دخانیات به عروق آسیب می رسانند، التهاب را افزایش می دهند و احتمال ابتلا به بیماری های قلبی و سکته مغزی را بیشتر می کنند. این عوامل در سلامت بلند مدت مغز نیز نقش دارند.
ترک سیگار در هر سنی می تواند فوایدی برای سلامت داشته باشد و میانسالی نیز برای انجام این تغییر دیر نیست. کاهش مواجهه با دود دست دوم سیگار نیز اهمیت دارد.
مهم ترین فواید ترک سیگار برای سلامت عمومی شامل موارد زیر است:
- کاهش خطر بیماری های قلبی و عروقی
- کاهش احتمال سکته مغزی
- بهبود عملکرد ریه
- کاهش آسیب به رگ های خونی
- کاهش خطر برخی سرطان ها
- کمک به حفظ سلامت مغز در بلند مدت
آیا نیمی از موارد زوال عقل قابل پیشگیری هستند؟
زوال عقل یک بیماری واحد با یک علت مشخص نیست و عوامل مختلفی در ایجاد آن نقش دارند. سن و ژنتیک از عوامل غیر قابل تغییر هستند، اما تحقیقات نشان می دهند بخش قابل توجهی از عوامل خطر را می توان با تغییر سبک زندگی یا درمان مناسب کنترل کرد.
گزارش کمیسیون Lancet در زمینه پیشگیری از زوال عقل نشان داده است که رسیدگی به مجموعه ای از عوامل خطر قابل اصلاح در طول زندگی، ظرفیت پیشگیری یا به تاخیر انداختن حدود ۴۵ درصد موارد زوال عقل را دارد. این عوامل فقط به فشار خون، دیابت و سیگار محدود نمی شوند.
مهم ترین عوامل قابل اصلاح شامل موارد زیر هستند:
- فشار خون بالا
- کلسترول LDL بالا
- دیابت
- سیگار کشیدن
- کم تحرکی
- چاقی
- مصرف بیش از حد الکل
- کاهش شنوایی درمان نشده
- انزوای اجتماعی
- افسردگی
- آسیب های مغزی
- آلودگی هوا
بنابراین، پیشگیری از زوال عقل باید از سال ها قبل از سالمندی آغاز شود و مجموعه ای از رفتارهای مرتبط با سلامت جسمی، روانی و اجتماعی را در بر بگیرد.
چرا میانسالی برای پیشگیری از زوال عقل مهم است؟
بسیاری از افراد زمانی به سلامت مغز فکر می کنند که وارد سالمندی شده اند، در حالی که تغییرات زمینه ساز بیماری های شناختی ممکن است سال ها یا حتی دهه ها پیش از ظاهر شدن علائم آغاز شوند.
دوره ۴۵ تا ۶۵ سالگی فرصت مهمی برای شناسایی و کنترل عوامل خطر عروقی محسوب می شود. بررسی فشار خون، قند و چربی خون، حفظ فعالیت بدنی و ترک دخانیات می توانند علاوه بر سلامت قلب، به حفظ عملکرد مغز در سال های آینده کمک کنند.
سبک زندگی سالم در میانسالی تضمین نمی کند که فرد هرگز به زوال عقل مبتلا نشود، اما شواهد علمی نشان می دهند می تواند احتمال ابتلا را کاهش دهد یا تعداد سال هایی را که فرد با سلامت شناختی مناسب زندگی می کند، افزایش دهد.
برای کاهش خطر زوال عقل چه کارهایی انجام دهیم؟
پیشگیری از زوال عقل به مصرف یک مکمل یا انجام یک فعالیت خاص خلاصه نمی شود. موثرترین رویکرد، مدیریت هم زمان عوامل مختلف سلامت در طول زندگی است.
برای محافظت از سلامت مغز بهتر است علاوه بر کنترل فشار خون، دیابت و سیگار، به فعالیت جسمی، تغذیه، خواب، روابط اجتماعی و سلامت شنوایی نیز توجه شود.
مهم ترین اقدامات عبارتند از:
- فشار خون خود را به صورت منظم بررسی کنید.
- قند و چربی خون را کنترل کنید.
- از مصرف سیگار و دخانیات خودداری کنید.
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
- وزن خود را در محدوده مناسب حفظ کنید.
- رژیم غذایی متعادل و سرشار از میوه، سبزی و غلات کامل داشته باشید.
- ارتباطات اجتماعی خود را حفظ کنید.
- مشکلات شنوایی و بینایی را نادیده نگیرید.
- بیماری های قلبی و عروقی را به موقع درمان کنید.
- در صورت ابتلا به دیابت یا فشار خون بالا، درمان تجویز شده را منظم دنبال کنید.
جمع بندی
مطالعه طولانی مدت روی بیش از ۱۲ هزار نفر نشان می دهد سلامت قلب و عروق در میانسالی ارتباط قابل توجهی با تعداد سال های زندگی بدون زوال عقل دارد. افرادی که فشار خون بالا و دیابت نداشتند و سیگار نمی کشیدند، به طور متوسط حدود ۱۳ سال بیشتر از افرادی که هر سه عامل خطر را داشتند، بدون زوال عقل زندگی کردند.
این یافته به معنای وجود یک فرمول قطعی برای جلوگیری از زوال عقل نیست، اما پیام مهمی دارد: مراقبت از مغز از دوران سالمندی آغاز نمی شود. کنترل فشار خون و قند خون، ترک سیگار، فعالیت بدنی و رسیدگی به سلامت قلب و عروق از میانسالی می توانند از موثرترین سرمایه گذاری ها برای افزایش سال های زندگی سالم و حفظ توانایی های شناختی در آینده باشند.
نظرات کاربران