بیشتر افراد تصور می کنند اگر اسفنج آشپزخانه بوی نامطبوعی نداشته باشد یا ظاهر آن تمیز به نظر برسد، استفاده از آن مشکلی ندارد. اما پژوهش های علمی نشان می دهند این تصور کاملا اشتباه است. اسفنج آشپزخانه یکی از آلوده ترین وسایل خانه محسوب می شود و می تواند محل زندگی میلیون ها باکتری باشد؛ حتی زمانی که کاملا خشک شده یا هیچ نشانه ظاهری از آلودگی ندارد.
نتایج مطالعات جدید نشان می دهد که بعضی از خطرناک ترین باکتری های عامل مسمومیت غذایی، می توانند برای مدت طولانی داخل اسفنج زنده بمانند و هنگام شستن ظروف یا تمیز کردن سطوح، به راحتی به سایر قسمت های آشپزخانه منتقل شوند.
چرا اسفنج آشپزخانه محل مناسبی برای رشد باکتری ها است؟
اسفنج آشپزخانه محیطی ایده آل برای رشد میکروب ها فراهم می کند. ساختار متخلخل آن، همراه با رطوبت مداوم و باقی ماندن ذرات غذا، شرایطی ایجاد می کند که بسیاری از باکتری ها بتوانند به سرعت تکثیر شوند.
بر خلاف سطوح صاف، فضای داخلی اسفنج دارای هزاران حفره کوچک است که باکتری ها در آن پنهان می شوند و حتی هنگام شستشو نیز به طور کامل از بین نمی روند. به همین دلیل، اسفنج می تواند پس از هر بار استفاده، آلودگی بیشتری را در خود جمع کند.
مهم ترین عواملی که باعث رشد سریع باکتری ها در اسفنج می شوند عبارتند از:
- ساختار متخلخل و وجود حفره های متعدد
- باقی ماندن رطوبت برای مدت طولانی
- تجمع ذرات ریز غذا
- دمای مناسب محیط آشپزخانه
- استفاده مکرر بدون ضد عفونی یا تعویض
پژوهش جدید درباره بقای باکتری ها روی اسفنج
پژوهشگران آلمانی در مطالعه ای جدید، رفتار سه باکتری مهم عامل بیماری های غذایی را روی اسفنج های آشپزخانه بررسی کردند. هدف این تحقیق، ارزیابی میزان ماندگاری و رشد این میکروب ها در شرایط واقعی استفاده از اسفنج بود.
در این پژوهش سه باکتری خطرناک بررسی شدند:
- اشریشیا کلی (Escherichia coli) که بعضی سویه های آن می توانند باعث اسهال شدید و عفونت های روده ای شوند.
- سالمونلا (Salmonella) که یکی از مهم ترین عوامل مسمومیت غذایی در سراسر جهان است.
- استافیلوکوکوس اورئوس (Staphylococcus aureus) که می تواند عامل عفونت های پوستی و بعضی مسمومیت های غذایی باشد.
نتایج نشان داد حتی اگر تعداد اولیه این باکتری ها بسیار کم باشد، آن ها می توانند روی اسفنج تکثیر شوند و جمعیت های پایداری تشکیل دهند که دست کم تا ۱۴ روز باقی می مانند. نکته مهم تر این بود که خشک شدن کامل اسفنج نیز باعث از بین رفتن همه باکتری ها نشد و بسیاری از آن ها پس از مرطوب شدن دوباره فعال شدند.
چرا ظاهر یا بوی اسفنج معیار مناسبی برای تشخیص آلودگی نیست؟
یکی از مهم ترین یافته های این پژوهش این است که آلودگی شدید همیشه با تغییر ظاهر یا ایجاد بوی بد همراه نیست. بسیاری از باکتری های بیماری زا هیچ بو یا تغییر رنگ قابل مشاهده ای ایجاد نمی کنند.
به همین دلیل ممکن است اسفنجی که کاملا تمیز به نظر می رسد، میلیون ها باکتری زنده در خود داشته باشد. تصمیم گیری برای ادامه استفاده از اسفنج بر اساس ظاهر یا بوی آن، می تواند باعث افزایش خطر انتقال آلودگی شود.
کارشناسان ایمنی مواد غذایی تاکید می کنند که زمان تعویض اسفنج باید بر اساس یک برنامه منظم باشد، نه بر اساس ظاهر آن.
اسفنج آلوده چگونه آلودگی را در آشپزخانه پخش می کند؟
اسفنج تنها محل تجمع باکتری ها نیست، بلکه می تواند آن ها را به سطوح مختلف منتقل کند. هر بار که با یک اسفنج آلوده، ظرف، سینک، تخته خردکن یا پیشخوان آشپزخانه را تمیز می کنید، احتمال انتقال باکتری ها نیز وجود دارد.
این پدیده که به آن آلودگی متقاطع گفته می شود، یکی از مهم ترین عوامل انتقال میکروب ها در آشپزخانه است. اگر سطحی که با گوشت خام، مرغ یا ماهی تماس داشته با همان اسفنج تمیز شود، احتمال انتقال باکتری به ظروف یا مواد غذایی دیگر افزایش پیدا می کند.
افراد زیر بیشتر از دیگران در معرض عوارض این آلودگی قرار دارند:
- کودکان خردسال
- سالمندان
- زنان باردار
- افراد مبتلا به بیماری های مزمن
- افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند
آیا خشک شدن اسفنج باکتری ها را از بین می برد؟
بسیاری از افراد تصور می کنند اگر اسفنج پس از استفاده کاملا خشک شود، باکتری ها نیز از بین می روند. اما نتایج این پژوهش خلاف این موضوع را نشان می دهد.
برخی از باکتری ها توانایی تحمل دوره های خشکی را دارند و پس از تماس دوباره با رطوبت، فعالیت خود را از سر می گیرند. البته خشک نگه داشتن اسفنج می تواند سرعت رشد بسیاری از میکروب ها را کاهش دهد، اما به تنهایی روش مطمئنی برای ضد عفونی کردن آن محسوب نمی شود.
به همین دلیل توصیه می شود پس از هر بار استفاده، اسفنج تا حد امکان آبگیری شود و در محلی با جریان هوای مناسب قرار گیرد تا سریع تر خشک شود.
بهترین روش ضد عفونی اسفنج آشپزخانه
ضد عفونی کردن اسفنج می تواند تعداد زیادی از باکتری ها را کاهش دهد، اما هیچ روشی قادر نیست همیشه تمام میکروب ها را از بین ببرد. به همین دلیل، ضد عفونی باید در کنار تعویض منظم اسفنج انجام شود.
کارشناسان ایمنی مواد غذایی چند روش موثر را پیشنهاد می کنند:
- قرار دادن اسفنج به مدت دست کم دو دقیقه در آب با دمای بالاتر از ۷۰ درجه سانتی گراد
- شستن اسفنج در ماشین ظرفشویی با برنامه دمای بالا، در صورت مناسب بودن جنس آن
- آبگیری کامل اسفنج پس از هر بار استفاده
- نگهداری اسفنج در محیطی که سریع خشک شود
بعضی مطالعات همچنین نشان داده اند که استفاده از مایکروویو برای ضد عفونی اسفنج تنها در صورتی ایمن است که اسفنج کاملا مرطوب باشد و هیچ بخش فلزی نداشته باشد. در غیر این صورت، خطر آتش سوزی وجود دارد. به همین دلیل بسیاری از متخصصان، آب داغ یا ماشین ظرفشویی را گزینه ایمن تری می دانند.
هر چند وقت یک بار باید اسفنج را تعویض کنیم؟
یکی از مهم ترین توصیه های متخصصان، تعویض منظم اسفنج است. حتی اگر اسفنج هنوز سالم به نظر برسد، استفاده طولانی مدت از آن می تواند خطر انتقال باکتری ها را افزایش دهد.
در بیشتر راهنماهای بهداشتی توصیه می شود اسفنج آشپزخانه، بسته به میزان استفاده، هر یک تا دو هفته تعویض شود. اگر اسفنج برای پاک کردن گوشت خام، مرغ یا ماهی استفاده شده باشد یا بوی نامطبوع پیدا کند، بهتر است زودتر دور انداخته شود.
همچنین بهتر است برای کاربردهای مختلف از اسفنج های جداگانه استفاده شود؛ برای مثال یک اسفنج مخصوص شستن ظروف و یک اسفنج جداگانه برای تمیز کردن سینک یا پیشخوان.
جمع بندی
اسفنج آشپزخانه یکی از مهم ترین منابع پنهان آلودگی در خانه است و برخلاف تصور بسیاری از افراد، بوی بد یا ظاهر تمیز آن هیچ ارتباطی با میزان آلودگی ندارد. پژوهش های جدید نشان داده اند که باکتری های بیماری زا می توانند حتی پس از خشک شدن اسفنج نیز زنده بمانند و هنگام شستن ظروف یا تمیز کردن سطوح، به راحتی در آشپزخانه پخش شوند.
تعویض منظم اسفنج، ضد عفونی کردن آن با آب داغ، خشک نگه داشتن اسفنج پس از استفاده و رعایت اصول بهداشت مواد غذایی، ساده ترین و موثرترین راهکارها برای کاهش خطر انتقال باکتری ها هستند. رعایت همین نکات کوچک می تواند نقش مهمی در پیشگیری از بسیاری از عفونت ها و مسمومیت های غذایی، به ویژه در خانواده هایی که کودک، سالمند یا فرد دارای سیستم ایمنی ضعیف دارند، ایفا کند.
نظرات کاربران