بسیاری از بیماری های شایع در مردان، مانند فشار خون بالا، دیابت، بیماری های قلبی، کبد چرب و برخی سرطان ها، در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی ندارند. به همین دلیل، انجام چکاپ های دوره ای یکی از موثرترین راه ها برای پیشگیری از بیماری های جدی و افزایش طول عمر محسوب می شود. با وجود این، آمارها نشان می دهد مردان نسبت به زنان کمتر برای معاینه و انجام آزمایش های دوره ای به پزشک مراجعه می کنند و همین موضوع باعث می شود بسیاری از بیماری ها زمانی تشخیص داده شوند که درمان آنها دشوارتر شده است. در ادامه با مهم ترین آزمایش هایی که هر مرد باید در برنامه سلامت خود قرار دهد آشنا می شوید.
اندازه گیری فشار خون؛ مهم ترین چکاپ برای مردان
فشار خون بالا یکی از مهم ترین عوامل خطر برای سکته مغزی، سکته قلبی، نارسایی کلیه و بیماری های عروقی است. نکته نگران کننده این است که این بیماری در بیشتر موارد هیچ علامتی ایجاد نمی کند و فرد ممکن است سال ها بدون اطلاع با فشار خون بالا زندگی کند. به همین دلیل پزشکان از آن با عنوان «قاتل خاموش» یاد می کنند. بررسی منظم فشار خون می تواند از بسیاری از عوارض جدی جلوگیری کند.
بهتر است همه مردان از ۱۸ سالگی به بعد حداقل سالی یک بار فشار خون خود را اندازه گیری کنند. افرادی که سابقه خانوادگی فشار خون، اضافه وزن، مصرف سیگار، استرس زیاد یا بیماری های قلبی دارند، ممکن است به بررسی های مکرر و تحت نظر پزشک نیاز داشته باشند.
آزمایش قند خون؛ راهی برای پیشگیری از دیابت
دیابت نوع دو یکی از بیماری هایی است که در سال های اخیر شیوع زیادی پیدا کرده و در صورت تشخیص دیرهنگام می تواند به قلب، کلیه، چشم و اعصاب آسیب وارد کند. بسیاری از افراد تا مدت ها از ابتلا به این بیماری اطلاعی ندارند، زیرا افزایش قند خون معمولا بدون علامت است.
پزشکان توصیه می کنند مردان سالم به صورت سالانه یا هر شش ماه یک بار، با توجه به شرایط جسمانی و نظر پزشک، قند خون ناشتا یا آزمایش HbA1c را بررسی کنند. اگر فرد دچار اضافه وزن، فشار خون بالا یا سابقه خانوادگی دیابت باشد، اهمیت این آزمایش چند برابر خواهد شد.
بررسی عملکرد کلیه ها
کلیه ها نقش بسیار مهمی در دفع مواد زائد، تنظیم فشار خون و حفظ تعادل مایعات بدن دارند. بیماری های کلیوی نیز معمولا تا مراحل پیشرفته بدون علامت هستند و زمانی آشکار می شوند که بخش زیادی از عملکرد کلیه از بین رفته باشد.
برای اطمینان از سلامت کلیه ها، انجام آزمایش ادرار، اوره و کراتینین حداقل سالی یک بار توصیه می شود. در افراد مبتلا به دیابت، فشار خون بالا یا بیماری های مزمن، ممکن است پزشک انجام آزمایش های تکمیلی مانند بررسی آلبومین ادرار را نیز ضروری بداند.
بررسی سلامت کبد و تشخیص کبد چرب
کبد چرب غیر الکلی امروزه یکی از شایع ترین بیماری های متابولیک در جهان است و به دلیل افزایش چاقی، کم تحرکی و مصرف غذاهای پرکالری، شیوع آن در مردان بیشتر شده است. این بیماری در مراحل اولیه معمولا هیچ علامتی ندارد، اما در صورت بی توجهی می تواند به التهاب کبد، فیبروز و حتی سیروز منجر شود.
انجام سالانه آزمایش آنزیم های کبدی مانند ALT و AST و در صورت نیاز سونوگرافی کبد، می تواند به تشخیص زودهنگام این بیماری کمک کند. اصلاح سبک زندگی، کاهش وزن و فعالیت بدنی منظم مهم ترین راه های پیشگیری از کبد چرب هستند.
بررسی سلامت قلب پس از ۵۰ سالگی
با افزایش سن، احتمال ابتلا به بیماری های قلبی و عروقی بیشتر می شود. به همین دلیل بررسی وضعیت قلب در مردان اهمیت ویژه ای دارد. البته در افرادی که دیابت، فشار خون، کلسترول بالا یا سابقه خانوادگی بیماری قلبی دارند، ممکن است این بررسی ها از سن پایین تر آغاز شود.
پزشکان معمولا انجام نوار قلب، بررسی چربی خون و در صورت نیاز تست ورزش یا اکوکاردیوگرافی را برای ارزیابی سلامت قلب توصیه می کنند. تشخیص زودهنگام مشکلات قلبی می تواند از بسیاری از عوارض خطرناک جلوگیری کند.
غربالگری سرطان روده بزرگ
سرطان روده بزرگ یکی از قابل پیشگیری ترین سرطان ها است، زیرا در بسیاری از موارد قبل از ایجاد سرطان، پولیپ های روده قابل شناسایی و درمان هستند. به همین دلیل انجام غربالگری نقش مهمی در کاهش مرگ و میر ناشی از این بیماری دارد.
در بیشتر راهنماهای پزشکی توصیه شده است که زنان و مردان از ۴۵ سالگی غربالگری سرطان روده بزرگ را آغاز کنند. کولونوسکوپی یکی از دقیق ترین روش های غربالگری است، اما بسته به شرایط فرد ممکن است پزشک روش های دیگری را نیز پیشنهاد دهد.
غربالگری سرطان پروستات
سرطان پروستات یکی از شایع ترین سرطان های مردان محسوب می شود، اما همه افراد به انجام آزمایش PSA نیاز ندارند. تصمیم برای انجام این آزمایش باید با در نظر گرفتن سن، سابقه خانوادگی و شرایط فردی انجام شود.
در بیشتر دستورالعمل های پزشکی، مردان از حدود ۵۰ سالگی و افرادی که سابقه خانوادگی سرطان پروستات دارند از حدود ۴۵ سالگی باید درباره انجام آزمایش PSA با پزشک مشورت کنند. در افراد پر خطر، پزشک ممکن است شروع غربالگری را حتی از ۴۰ سالگی توصیه کند.
کدام آزمایش ها برای همه مردان ضروری نیستند؟
برخی آزمایش ها برخلاف تصور عمومی، لازم نیست هر سال برای همه افراد انجام شوند. انجام بی دلیل این آزمایش ها علاوه بر افزایش هزینه ها، ممکن است باعث نگرانی های غیرضروری نیز شود.
مهم ترین این آزمایش ها عبارت هستند از:
- آزمایش ویتامین D که معمولا یک بار انجام آن کافی است و ادامه مصرف مکمل بر اساس نظر پزشک انجام می شود.
- آزمایش تستوسترون که فقط در صورت وجود علائمی مانند کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، ناباروری، کاهش توده عضلانی یا پوکی استخوان توصیه می شود.
- سایر آزمایش های تخصصی که تنها در صورت وجود علائم یا سابقه بیماری توسط پزشک درخواست می شوند.
چرا مردان چکاپ های دوره ای را جدی نمی گیرند؟
مطالعات مختلف نشان داده اند بسیاری از مردان مراجعه به پزشک را تا زمان بروز علائم شدید به تعویق می اندازند. مشغله کاری، نگرانی از تشخیص بیماری، کمبود وقت و این تصور که احساس سلامتی به معنی سالم بودن است، از مهم ترین دلایل این رفتار محسوب می شوند.
در حالی که هدف اصلی چکاپ، تشخیص بیماری قبل از ایجاد علائم است. زمانی که بیماری در مراحل اولیه شناسایی شود، درمان ساده تر، کم هزینه تر و موفقیت آن بسیار بیشتر خواهد بود. اختصاص دادن تنها چند ساعت در سال برای انجام آزمایش های ضروری می تواند از سال ها درمان دشوار و هزینه های سنگین جلوگیری کند.
نتیجه گیری
سلامت مردان تنها به نداشتن علائم بیماری محدود نمی شود. بسیاری از بیماری های خطرناک مانند دیابت، فشار خون بالا، کبد چرب، بیماری های کلیوی و برخی سرطان ها تا مدت ها بدون علامت باقی می مانند. به همین دلیل انجام چکاپ های منظم، رعایت تغذیه سالم، فعالیت بدنی، کنترل وزن، ترک سیگار و مراجعه به پزشک در زمان مناسب، بهترین سرمایه گذاری برای حفظ سلامت و افزایش کیفیت زندگی است. پیشگیری همیشه ساده تر، کم هزینه تر و موثرتر از درمان خواهد بود.
نظرات کاربران