تغذیه مادر در دوران بارداری یکی از عوامل مهم در رشد جسمی و عصبی جنین است. پژوهش های جدید نشان می دهند که دریافت کافی برخی ویتامین ها و مواد مغذی، علاوه بر سلامت مادر، می تواند با رشد مغز و وضعیت رفتاری نوزاد نیز ارتباط داشته باشد. در همین راستا، یک مطالعه جدید از دانشگاه علوم و بهداشت اورگن (OHSU) نشان داده است که مصرف مکمل ویتامین C در دوران بارداری ممکن است به کاهش برخی پیامدهای منفی مرتبط با استرس مادر در رفتار نوزاد کمک کند.
نتایج این پژوهش که در تاریخ ۲ نوامبر ۲۰۲۶ در نشریه علمی «روان شناسی رشد» (Developmental Psychology) منتشر شده، نشان می دهد نوزادان مادرانی که در دوران بارداری مکمل ویتامین C بیشتری مصرف کرده اند، در شش ماهگی نشانه های کمتری از هیجانات منفی مانند بی قراری و پریشانی داشته اند. البته این یافته به معنای اثبات تاثیر قطعی این مکمل بر هوش یا پیشگیری از اختلالات روانی در آینده نیست، بلکه ارتباطی امیدوارکننده را نشان می دهد که به بررسی های بیشتر نیاز دارد.
چرا ویتامین C در دوران بارداری اهمیت دارد؟
ویتامین C یا اسید اسکوربیک یکی از ویتامین های ضروری برای بدن است که در ساخت کلاژن، عملکرد سیستم ایمنی، ترمیم بافت ها و محافظت از سلول ها در برابر آسیب اکسیداتیو نقش دارد. این ویتامین همچنین به جذب بهتر آهن از منابع گیاهی کمک می کند و در دوران بارداری برای حفظ سلامت مادر اهمیت دارد.
در دوران بارداری، نیاز بدن به برخی مواد مغذی افزایش پیدا می کند؛ زیرا بدن مادر علاوه بر تامین نیازهای خود، باید شرایط مناسبی برای رشد جنین فراهم کند. ویتامین C نیز از جمله موادی است که دریافت کافی آن در این دوره اهمیت دارد.
بر اساس اطلاعات دفتر مکمل های غذایی موسسه ملی سلامت آمریکا (NIH)، مقدار توصیه شده روزانه ویتامین C برای زنان باردار به سن آن ها بستگی دارد:
- زنان باردار ۱۴ تا ۱۸ سال: روزانه ۸۰ میلی گرم
- زنان باردار ۱۹ سال به بالا: روزانه ۸۵ میلی گرم
ویتامین C به طور طبیعی در مواد غذایی مختلفی مانند مرکبات، کیوی، توت فرنگی، فلفل دلمه ای، گوجه فرنگی، کلم بروکلی و سیب زمینی وجود دارد. بنابراین، داشتن رژیم غذایی متنوع می تواند بخش مهمی از نیاز روزانه بدن به این ویتامین را تامین کند.
با این حال، پژوهشگران دانشگاه علوم و بهداشت اورگن اشاره کرده اند که حدود ۲۵ درصد از زنان باردار در آمریکا کمتر از مقدار مورد نیاز ویتامین C دریافت می کنند. محدودیت دسترسی به مواد غذایی سالم، شرایط اقتصادی و استرس دوران بارداری از عواملی هستند که می توانند بر کیفیت تغذیه مادر تاثیر بگذارند.
پژوهش جدید درباره ارتباط ویتامین C و سلامت روان نوزاد چه می گوید؟

تیم پژوهشی دانشگاه علوم و بهداشت اورگن به سرپرستی الیزابت وود و با مشارکت الینور سالیوان، ارتباط میان تغذیه مادر در دوران بارداری و وضعیت هیجانی نوزاد را بررسی کرده است. هدف اصلی این مطالعه، شناخت بهتر نقش ویتامین C در ارتباط میان استرس مادر و رشد رفتاری کودک بود.
پژوهشگران به این موضوع توجه داشتند که استرس دوران بارداری می تواند بر وضعیت تغذیه مادر تاثیر بگذارد و از این طریق با محیط رشد جنین ارتباط پیدا کند. از آنجا که ویتامین C دارای ویژگی های آنتی اکسیدانی است و در تنظیم برخی فرآیندهای مرتبط با استرس نقش دارد، محققان احتمال دادند دریافت کافی آن بتواند بخشی از این ارتباط را تعدیل کند.
نتایج مطالعه نشان داد که دریافت مکمل ویتامین C در دوران بارداری با کاهش ارتباط میان پریشانی روانی مادر و هیجانات منفی نوزاد همراه بوده است. این موضوع نشان می دهد که وضعیت تغذیه مادر ممکن است یکی از عوامل قابل تغییر در محیط رشد جنین باشد.
محققان چگونه تاثیر ویتامین C بر رفتار نوزادان را بررسی کردند؟
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران اطلاعات مربوط به بیش از ۳۰۰ زن باردار و فرزندان آن ها را تحلیل کردند. این اطلاعات شامل وضعیت سلامت روان مادر، میزان دریافت ویتامین C از طریق مواد غذایی و مکمل ها و ویژگی های رفتاری نوزادان بود.
در مجموع، ۳۰۲ زن باردار در این مطالعه شرکت داشتند. محققان در سه ماهه سوم بارداری، اطلاعات مربوط به وضعیت روانی و تغذیه مادران را جمع آوری کردند و پس از تولد نوزادان، وضعیت رفتاری آن ها را در شش ماهگی مورد بررسی قرار دادند.
مراحل اصلی این پژوهش شامل موارد زیر بود:
- بررسی سلامت روان مادر: میزان افسردگی، اضطراب و استرس زنان باردار با استفاده از ابزارهای استاندارد ارزیابی شد.
- بررسی وضعیت تغذیه: متخصصان تغذیه با تماس های مکرر و ثبت یادآمدهای غذایی ۲۴ ساعته، میزان دریافت ویتامین C از غذا و مکمل ها را بررسی کردند.
- ارزیابی رفتار نوزاد: زمانی که نوزادان به حدود شش ماهگی رسیدند، مراقبان آن ها پرسشنامه هایی درباره خلق و خو و ویژگی های رفتاری کودکان تکمیل کردند.
- تحلیل داده ها: پژوهشگران ارتباط میان استرس مادر، منابع دریافت ویتامین C و میزان هیجانات منفی نوزادان را بررسی کردند.
یکی از نکات مهم این مطالعه، تفکیک ویتامین C دریافتی از مواد غذایی و مکمل ها بود. محققان می خواستند مشخص کنند آیا این دو منبع دریافت ویتامین، ارتباط مشابهی با وضعیت رفتاری نوزاد دارند یا خیر.
مصرف مکمل ویتامین C چه تاثیری بر بی قراری نوزاد دارد؟
یافته های پژوهش نشان داد مادرانی که در دوران بارداری استرس بیشتری را تجربه کرده بودند و دریافت ویتامین C آن ها پایین تر بود، بیشتر احتمال داشت نوزادانی با هیجانات منفی بالاتر داشته باشند. این هیجانات شامل بی قراری، ناراحتی و واکنش های هیجانی شدیدتر بود.
در مقابل، مصرف مکمل ویتامین C با تضعیف ارتباط میان پریشانی روانی مادر و هیجانات منفی نوزاد همراه بود. به بیان دیگر، در داده های این مطالعه، دریافت مکمل با وضعیت رفتاری مطلوب تر نوزادان در شش ماهگی ارتباط داشت.
این ارتباط در مورد ویتامین C دریافتی از مواد غذایی به همان شکل مشاهده نشد. به همین دلیل، پژوهشگران میان دریافت این ویتامین از رژیم غذایی و مصرف مکمل تفاوت قائل شدند.
با این حال، این نتیجه به معنای بی فایده بودن منابع غذایی ویتامین C نیست. مطالعه حاضر برای اثبات برتری مکمل ها بر مواد غذایی طراحی نشده و نمی توان از آن نتیجه گرفت که زنان باردار باید برای حمایت از رشد مغز جنین، مصرف مواد غذایی طبیعی را با قرص جایگزین کنند.
آیا ویتامین C می تواند از تاثیر استرس مادر بر مغز جنین جلوگیری کند؟

یکی از مهم ترین بخش های این پژوهش، بررسی ارتباط میان استرس مادر و رشد هیجانی نوزاد بود. استرس طولانی مدت در دوران بارداری می تواند با تغییر برخی فرآیندهای فیزیولوژیک بدن مادر، بر محیط داخل رحم تاثیر بگذارد. این تغییرات ممکن است در رشد سیستم عصبی و شکل گیری توانایی های اولیه تنظیم هیجان در نوزاد نقش داشته باشند.
ویتامین C به دلیل ویژگی های آنتی اکسیدانی و نقش آن در فرآیندهای تنظیم استرس، از نظر پژوهشگران می تواند یکی از عوامل محافظتی احتمالی باشد. نتایج مطالعه نیز نشان داد که مصرف مکمل این ویتامین ممکن است بخشی از ارتباط میان استرس دوران بارداری و هیجانات منفی نوزاد را تعدیل کند.
الیزابت وود، پژوهشگر اصلی مطالعه و استادیار روان پزشکی دانشگاه علوم و بهداشت اورگن، معتقد است محیط داخل رحم تنها بر سلامت جسمانی کودک تاثیر نمی گذارد و می تواند با رشد مغز و وضعیت رفتاری او نیز ارتباط داشته باشد.
الینور سالیوان، پژوهشگر ارشد این تحقیق، نیز بر اهمیت تغذیه به عنوان یکی از عوامل قابل تغییر در دوران بارداری تاکید کرده است. به اعتقاد او، دسترسی بهتر مادران به مواد مغذی و حمایت های تغذیه ای می تواند به بهبود پیامدهای سلامت کودکان کمک کند.
آیا زنان باردار باید مکمل ویتامین C مصرف کنند؟
با وجود نتایج امیدوارکننده این پژوهش، مصرف مکمل ویتامین C برای تمام زنان باردار ضروری نیست. نیاز بدن به این ویتامین باید با توجه به سن، وضعیت تغذیه، شرایط جسمانی و میزان دریافت آن از مواد غذایی بررسی شود.
برای بیشتر زنان باردار، تامین ویتامین C از طریق یک رژیم غذایی متنوع و متعادل امکان پذیر است. در شرایطی که دریافت این ویتامین کافی نباشد یا پزشک کمبود آن را تشخیص دهد، ممکن است استفاده از مکمل توصیه شود.
در مصرف مکمل ها باید به چند نکته توجه داشت:
- میزان مصرف: دریافت بیشتر ویتامین C لزوما به معنای افزایش فواید آن نیست. مقدار مصرف باید متناسب با نیاز بدن باشد.
- تداخل با مکمل های بارداری: برخی مولتی ویتامین های مخصوص دوران بارداری از قبل حاوی ویتامین C هستند؛ بنابراین باید مجموع دریافت روزانه بررسی شود.
- عوارض مصرف بیش از اندازه: دوزهای بالای ویتامین C ممکن است باعث ناراحتی معده، اسهال و گرفتگی شکم شوند.
- مشورت با پزشک: پیش از شروع مصرف مکمل جدید یا افزایش دوز آن، باید با پزشک یا متخصص مراقبت های بارداری مشورت کرد.
طبق اطلاعات موسسه ملی سلامت آمریکا، حداکثر میزان قابل تحمل مصرف روزانه ویتامین C برای زنان باردار ۱۹ سال به بالا، ۲۰۰۰ میلی گرم و برای گروه سنی ۱۴ تا ۱۸ سال، ۱۸۰۰ میلی گرم است. این اعداد به معنای مقدار توصیه شده برای مصرف روزانه نیستند، بلکه سقف دریافت روزانه محسوب می شوند.
جمع بندی
پژوهش جدید دانشگاه علوم و بهداشت اورگن بار دیگر اهمیت تغذیه مادر در دوران بارداری را نشان می دهد. بر اساس نتایج این مطالعه، مصرف مکمل ویتامین C با ارتباط ضعیف تر میان استرس مادر و هیجانات منفی نوزاد در شش ماهگی همراه بوده است.
با این حال، هنوز نمی توان ادعا کرد که مصرف این مکمل به تنهایی از اختلالات روانی آینده جلوگیری می کند یا هوش و توانایی های شناختی کودک را افزایش می دهد. آنچه تاکنون مشخص شده، اهمیت دریافت کافی مواد مغذی و توجه به سلامت روان مادر در دوران بارداری است.
در نهایت، تغذیه متعادل، مراقبت های پزشکی منظم و مدیریت استرس باید در کنار یکدیگر مورد توجه قرار بگیرند. مصرف مکمل نیز بهتر است بر اساس نیاز واقعی بدن و با راهنمایی پزشک انجام شود.
نظرات کاربران