سرطان پانکراس یکی از سرطان هایی است که تشخیص آن در مراحل اولیه دشوار است. این بیماری معمولا در ابتدا علائم مشخصی ایجاد نمی کند و بسیاری از بیماران زمانی تشخیص داده می شوند که بیماری پیشرفت کرده یا به بخش های دیگر بدن گسترش یافته است. همین موضوع، شناسایی زودهنگام را به یکی از مهم ترین اهداف پژوهش های پزشکی در این زمینه تبدیل کرده است.
حالا یک مطالعه بین المللی در Nature Medicine از یک آزمایش خون تحقیقاتی به نام PANXEON خبر می دهد که توانسته است سرطان مجرای پانکراس را در مراحل اولیه با حساسیت قابل توجهی شناسایی کند. این آزمایش همچنین در شناسایی برخی تغییرات پیش سرطانی پانکراس نتایج امیدوارکننده ای نشان داده است.
آزمایش خون PANXEON چیست؟
PANXEON یک نوع آزمایش خون یا به اصطلاح «نمونه برداری مایع» است که برای شناسایی نشانه های مولکولی مرتبط با سرطان پانکراس طراحی شده است. ایده اصلی این روش آن است که برخی تغییرات ایجاد شده توسط سلول های سرطانی را می توان در نمونه خون شناسایی کرد.
در این روش، چند نشانگر زیستی با یکدیگر ترکیب می شوند تا ارزیابی دقیق تری از احتمال وجود سرطان ایجاد شود. برخلاف یک آزمایش ساده که تنها یک ماده را اندازه گیری می کند، PANXEON از ترکیب چند سیگنال زیستی و یک مدل محاسباتی برای تولید امتیاز خطر استفاده می کند.
- این آزمایش از یک الگوی شامل 10 نوع microRNA استفاده می کند.
- یکی از نشانگرهای مورد استفاده، CA 19-9 است که یک نشانگر شناخته شده در سرطان پانکراس محسوب می شود.
- داده های این نشانگرها با استفاده از روش های یادگیری ماشینی ترکیب می شوند.
- خروجی نهایی، امتیازی است که احتمال ابتلا به سرطان پانکراس را تخمین می زند.
PANXEON سرطان پانکراس را با چه دقتی تشخیص داد؟
نتایج مطالعه نشان می دهد که ترکیب الگوی microRNA با CA 19-9 توانسته است سرطان پانکراس در مراحل یک و دو را با حساسیت 86.8 درصد شناسایی کند. به زبان ساده، در این مطالعه تقریبا 87 مورد از هر 100 بیمار مبتلا به سرطان پانکراس در مراحل اولیه توسط آزمایش شناسایی شدند.
البته «حساسیت» با «دقت کلی آزمایش» یکسان نیست و نباید این عدد را به معنای تشخیص قطعی سرطان در 87 درصد افراد تلقی کرد. عملکرد آزمایش به جمعیت مورد بررسی و میزان خطر ابتلا نیز وابسته است.
- حساسیت تشخیص سرطان پانکراس در مراحل یک و دو: 86.8 درصد
- نرخ مثبت کاذب در افراد کم خطر: 3.2 درصد
- نرخ مثبت کاذب در گروه های پرخطر: 15.6 درصد
- تعداد افراد شرکت کننده در مطالعه: 1785 نفر
- مطالعه در چهار کشور انجام شد.
این نتایج نشان می دهد PANXEON می تواند به عنوان یک ابزار مکمل برای شناسایی افرادی که به بررسی های بیشتر نیاز دارند، مورد توجه قرار گیرد؛ اما هنوز نمی توان آن را جایگزین روش های تشخیصی استاندارد دانست.
آیا این آزمایش می تواند سرطان پانکراس را قبل از ایجاد تشخیص دهد؟
یکی از جذاب ترین بخش های این پژوهش، بررسی تغییرات پیش سرطانی پانکراس بود. پژوهشگران عملکرد PANXEON را در افرادی که کیست های پانکراس پرخطر داشتند نیز بررسی کردند.
این آزمایش توانست دیسپلازی درجه بالا را با حساسیت 64.3 درصد شناسایی کند. دیسپلازی درجه بالا به تغییرات غیرطبیعی سلول ها گفته می شود که می توانند با خطر بالاتر پیشرفت به سرطان همراه باشند.
- شناسایی دیسپلازی درجه بالا: 64.3 درصد
- این تغییرات در برخی کیست های پانکراس دیده می شوند.
- شناسایی آنها می تواند به پزشکان در تعیین بیمارانی که به پایش یا بررسی دقیق تر نیاز دارند کمک کند.
- با این حال، وجود دیسپلازی به معنای قطعی بودن ایجاد سرطان در آینده نیست.
چرا تشخیص زودهنگام سرطان پانکراس اهمیت زیادی دارد؟
سرطان پانکراس در بسیاری از موارد دیر تشخیص داده می شود و همین مسئله درمان آن را دشوارتر می کند. بر اساس آمار جدید موسسه ملی سرطان آمریکا، بقای نسبی پنج ساله برای تمام مراحل سرطان پانکراس حدود 13 درصد است. با این حال، این رقم در مراحل مختلف تفاوت زیادی دارد.
برای سرطان محدود به خود پانکراس، بقای نسبی پنج ساله حدود 44 درصد گزارش شده است، در حالی که در بیماری منتشر شده به اندام های دور، این میزان حدود 3 درصد است. این تفاوت اهمیت تشخیص بیماری پیش از گسترش آن را نشان می دهد.
به همین دلیل، پژوهشگران به دنبال روش هایی هستند که بتوانند بیماری را پیش از ایجاد علائم واضح یا پیش از گسترش آن شناسایی کنند.
چه افرادی ممکن است بیشتر از چنین آزمایشی سود ببرند؟
PANXEON در حال حاضر برای غربالگری عمومی همه افراد طراحی نشده است. افراد دارای برخی عوامل خطر ممکن است در آینده هدف مناسب تری برای چنین آزمایش هایی باشند، زیرا احتمال ابتلا در آنها بیشتر از جمعیت عمومی است.
در مطالعه و توضیحات پژوهشگران، گروه هایی مانند افراد دارای سابقه خانوادگی یا ژنتیکی مرتبط، کیست های پانکراس و پانکراتیت مزمن مورد توجه قرار گرفته اند. برای افراد پرخطر، ارزیابی پزشکی و برنامه های پایش تخصصی اهمیت بیشتری دارد.
- سابقه خانوادگی قابل توجه سرطان پانکراس
- برخی جهش ها و سندرم های ژنتیکی مرتبط با افزایش خطر
- وجود کیست های پانکراس با ویژگی های پرخطر
- پانکراتیت مزمن
با این حال، تعیین اینکه چه فردی به آزمایش یا پایش تخصصی نیاز دارد باید بر اساس سابقه پزشکی، عوامل خطر و نظر پزشک انجام شود.
جمع بندی
آزمایش خون PANXEON یکی از پژوهش های جدید در زمینه تشخیص زودهنگام سرطان پانکراس است که با ترکیب microRNA ها، نشانگر CA 19-9 و تحلیل محاسباتی توانسته است در یک مطالعه بین المللی، 86.8 درصد از سرطان های پانکراس در مراحل یک و دو را شناسایی کند. این آزمایش همچنین توانسته است بخشی از موارد دیسپلازی درجه بالا در کیست های پرخطر پانکراس را شناسایی کند.
با این حال، این نتایج به معنای آماده بودن PANXEON برای غربالگری عمومی نیست. برای اثبات اینکه استفاده از این آزمایش در دنیای واقعی می تواند به تشخیص زودتر و در نهایت کاهش مرگ و میر ناشی از سرطان پانکراس منجر شود، مطالعات بزرگ تر و ارزیابی های بالینی بیشتری لازم است.
نظرات کاربران