تغذیه در سال های نخست زندگی نقش مهمی در سلامت انسان در تمام طول عمر دارد. پژوهش های جدید نشان می دهند که تاثیر رژیم غذایی دوران بارداری و سال های ابتدایی کودکی تنها به رشد جسمی محدود نمی شود، بلکه می تواند بر عملکرد مغز در دهه های بعدی زندگی نیز اثر بگذارد.
نتایج یک مطالعه گسترده نشان داده است کودکانی که در دوران جنینی و دو سال نخست زندگی، شکر کمتری مصرف کرده اند، در سالمندی کمتر در معرض ابتلا به زوال عقل قرار گرفته اند. پژوهشگران معتقدند این یافته می تواند اهمیت تغذیه سالم در هزار روز نخست زندگی را بیش از پیش آشکار کند.
پژوهش جدید درباره ارتباط شکر و زوال عقل
در سال های اخیر، پژوهش های متعددی ارتباط میان رژیم غذایی و سلامت مغز را بررسی کرده اند. با این حال، بیشتر این مطالعات بر تغذیه در دوران بزرگسالی تمرکز داشتند. مطالعه جدید تلاش کرده است تاثیر مصرف شکر در نخستین سال های زندگی را بر خطر ابتلا به زوال عقل در سنین بالا بررسی کند.
پژوهشگران دانشگاه علم و صنعت هنگ کنگ با استفاده از یک موقعیت تاریخی منحصر به فرد، داده های پزشکی نزدیک به ۶۵ هزار نفر را مورد تحلیل قرار دادند. این افراد در دوره ای متولد شده بودند که بریتانیا به دلیل پیامدهای جنگ جهانی دوم، سهمیه بندی شکر را اجرا کرده بود.
پس از پایان سهمیه بندی در سال ۱۹۵۳، مصرف روزانه شکر در بریتانیا تقریبا دو برابر شد و از حدود ۴۱ گرم به حدود ۸۰ گرم در روز رسید. همین تغییر ناگهانی، امکان مقایسه سلامت افرادی را که در شرایط مصرف پایین شکر رشد کرده بودند با نسل های بعدی فراهم کرد.
پژوهش چگونه انجام شد؟
برای رسیدن به نتایج دقیق تر، پژوهشگران شرکت کنندگان را بر اساس میزان مواجهه با سهمیه بندی شکر در دوران جنینی و سال های نخست زندگی دسته بندی کردند. سپس سابقه پزشکی آن ها از میانسالی تا سالمندی مورد بررسی قرار گرفت.
این روش به محققان اجازه داد تاثیر محدودیت مصرف شکر در اوایل زندگی را بدون نیاز به اجرای یک مطالعه چند ده ساله بررسی کنند. البته پژوهشگران تاکید کرده اند که این مطالعه از نوع مشاهده ای است و نمی تواند رابطه علت و معلولی را به طور قطعی اثبات کند.
شرکت کنندگان در سه گروه اصلی قرار گرفتند:
- افرادی که پیش از تولد و در سال اول زندگی تحت سهمیه بندی شکر بودند.
- افرادی که از دوران جنینی تا دو سالگی در شرایط مصرف محدود شکر قرار داشتند.
- افرادی که پس از پایان سهمیه بندی شکر متولد شدند.
پرونده سلامت این افراد از حدود ۵۵ سالگی تا ۱۵ سال بعد بررسی شد و موارد ابتلا به زوال عقل در آن ها ثبت و تحلیل شد.
کاهش چشمگیر خطر زوال عقل
نتایج این مطالعه نشان داد افرادی که پیش از تولد و در سال اول زندگی در شرایط مصرف محدود شکر قرار داشتند، نسبت به افرادی که پس از پایان سهمیه بندی متولد شده بودند، کمتر به زوال عقل مبتلا شدند.
همچنین افرادی که تا پایان دو سالگی همچنان در شرایط مصرف پایین شکر زندگی کرده بودند، بیشترین اثر محافظتی را نشان دادند. این یافته اهمیت هزار روز نخست زندگی، یعنی از آغاز بارداری تا حدود دو سالگی، را در سلامت مغز برجسته می کند.
مهم ترین نتایج این پژوهش عبارت بودند از:
- کاهش ۲۱ درصدی خطر ابتلا به زوال عقل در افرادی که در سال اول زندگی مصرف شکر کمتری داشتند.
- کاهش ۲۳ درصدی خطر ابتلا در افرادی که تا دو سالگی نیز مصرف شکر آن ها محدود بود.
- تاخیر متوسط ۲.۶ ساله در بروز زوال عقل در افراد مبتلا.
- شاخص های بهتر سلامت مغز در سالمندی در افرادی که در ابتدای زندگی کمتر در معرض شکر قرار گرفته بودند.
چرا مصرف زیاد شکر می تواند بر سلامت مغز تاثیر بگذارد؟
پژوهشگران هنوز در حال بررسی دقیق سازوکار این ارتباط هستند، اما مطالعات مختلف نشان می دهند مصرف زیاد قندهای افزوده می تواند بر عملکرد مغز اثر منفی بگذارد.
مصرف بیش از اندازه شکر با افزایش التهاب مزمن، اختلال در عملکرد انسولین، افزایش خطر چاقی، دیابت نوع دو و بیماری های قلبی عروقی ارتباط دارد. همه این عوامل به عنوان عوامل خطر شناخته شده برای زوال شناختی و زوال عقل محسوب می شوند.
برخی پژوهش ها نیز نشان داده اند که رژیم های غذایی سرشار از قند ممکن است بر رشد طبیعی مغز، شکل گیری ارتباط میان سلول های عصبی و عملکرد حافظه در سال های نخست زندگی تاثیر بگذارند.
هزار روز اول زندگی چرا اهمیت دارد؟
دانشمندان از هزار روز نخست زندگی به عنوان یکی از مهم ترین دوره های رشد مغز یاد می کنند. در این بازه زمانی، میلیاردها ارتباط عصبی در مغز شکل می گیرد و تغذیه مناسب می تواند بر رشد شناختی، یادگیری و سلامت آینده تاثیر بگذارد.
رژیم غذایی مادر در دوران بارداری، تغذیه شیرخوار و نوع غذاهای کمکی که در سال های نخست به کودک داده می شود، همگی در این فرآیند نقش دارند. به همین دلیل بسیاری از سازمان های سلامت توصیه می کنند مصرف قندهای افزوده در کودکان خردسال تا حد امکان محدود شود.
البته این موضوع به معنای حذف کامل قندهای طبیعی موجود در میوه ها، شیر یا سایر مواد غذایی سالم نیست، بلکه تمرکز بر کاهش مصرف قندهای افزوده در نوشیدنی ها، شیرینی ها و خوراکی های فرآوری شده است.
چگونه می توان مصرف شکر کودکان را کاهش داد؟
کاهش مصرف شکر در کودکان به معنای حذف کامل مواد شیرین از رژیم غذایی نیست، بلکه هدف، کاهش مصرف قندهای افزوده و جایگزین کردن مواد غذایی سالم تر است.
ایجاد عادت های غذایی مناسب از سال های نخست زندگی می تواند خطر بسیاری از بیماری های مزمن را در آینده کاهش دهد و به سلامت مغز نیز کمک کند.
چند راهکار ساده برای کاهش مصرف شکر عبارتند از:
- خودداری از افزودن شکر به غذای نوزادان.
- محدود کردن مصرف نوشیدنی های شیرین.
- استفاده بیشتر از میوه تازه به جای شیرینی و شکلات.
- مطالعه برچسب مواد غذایی و توجه به میزان قند افزوده.
- انتخاب میان وعده های سالم مانند مغزها، ماست ساده یا میوه.
- پرهیز از عادت دادن کودک به طعم بسیار شیرین در سال های نخست زندگی.
جمع بندی
مطالعه جدید پژوهشگران دانشگاه علم و صنعت هنگ کنگ نشان می دهد محدود کردن مصرف شکر در دوران بارداری و دو سال نخست زندگی ممکن است با کاهش خطر ابتلا به زوال عقل و تاخیر در بروز این بیماری در سالمندی ارتباط داشته باشد. بررسی داده های نزدیک به ۶۵ هزار نفر نشان داد افرادی که در ابتدای زندگی کمتر در معرض شکر قرار گرفته بودند، از سلامت مغزی بهتری برخوردار بودند و احتمال ابتلا به زوال عقل در آن ها کمتر بود.
اگرچه این یافته ها هنوز به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست، اما بار دیگر اهمیت تغذیه سالم در هزار روز نخست زندگی را یادآوری می کند. کاهش مصرف قندهای افزوده، انتخاب مواد غذایی سالم و ایجاد عادت های غذایی مناسب از کودکی، نه تنها برای سلامت جسم، بلکه برای حفظ عملکرد مغز در سال های آینده نیز می تواند سودمند باشد.
نظرات کاربران