کاهش یا افزایش وزن سریع، یکی از وعده هایی است که در تبلیغات محصولات لاغری و چاقی زیاد دیده می شود؛ از «کاهش چند کیلویی در چند روز» گرفته تا محصولاتی که ادعا می کنند بدون تغییر رژیم غذایی، وزن را به سرعت افزایش می دهند. اما تغییر عدد ترازو همیشه به معنای کاهش چربی یا افزایش عضله نیست.
یک فوق تخصص غدد هشدار داده است که تغییر وزن بدون بررسی علت و نظارت پزشکی می تواند به جای بهبود سلامت، عوارض جدی ایجاد کند. در واقع، سرعت تغییر وزن و همچنین ترکیب چیزی که از بدن کم یا به آن اضافه می شود، اهمیت زیادی دارد.
کاهش وزن سریع؛ آیا هر کیلو کاهش یافته یعنی چربی سوزی؟
وقتی وزن بدن در مدت کوتاهی به شکل محسوسی کاهش پیدا می کند، نمی توان تمام این تغییر را به از بین رفتن چربی نسبت داد. آب بدن، ذخایر گلیکوژن و توده عضلانی نیز می توانند در این فرایند تغییر کنند. به همین دلیل، پایین آمدن سریع عدد ترازو به تنهایی معیار مناسبی برای ارزیابی موفقیت یک برنامه کاهش وزن نیست.
کاهش وزن تدریجی و پایدار معمولاً قابل حفظ تر است. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری های آمریکا نیز کاهش حدود نیم تا یک کیلوگرم در هفته را به عنوان روندی تدریجی معرفی می کند و بر تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، خواب کافی و مدیریت استرس تأکید دارد.
کاهش وزن شدید و غیراصولی ممکن است با پیامدهایی مانند موارد زیر همراه باشد:
- از دست رفتن آب بدن
- کاهش توده عضلانی
- ضعف و خستگی
- دریافت ناکافی مواد مغذی
- اختلال در وضعیت متابولیک
- دشوارتر شدن حفظ وزن در بلندمدت
بنابراین، هدف یک برنامه اصولی نباید صرفاً پایین آوردن سریع عدد ترازو باشد، بلکه باید کاهش چربی اضافه بدن و حفظ تا حد امکان توده عضلانی و سلامت عمومی را دنبال کند.
افزایش وزن سریع همیشه به معنی عضله سازی نیست
همان طور که کاهش سریع وزن الزاماً به معنی چربی سوزی نیست، افزایش سریع وزن نیز به معنی عضله سازی نیست. در برخی شرایط، بالا رفتن ناگهانی وزن می تواند به دلیل افزایش آب بدن یا احتباس مایعات اتفاق بیفتد.
احتباس مایعات می تواند در اثر عوامل مختلفی از جمله بعضی داروها، مصرف زیاد نمک یا برخی بیماری های قلبی، کلیوی و کبدی ایجاد شود. تورم دست و پا، شکم یا افزایش سریع وزن می تواند از نشانه های تجمع مایعات باشد.
بنابراین اگر وزن فرد در مدت کوتاهی به شکل غیرمعمول افزایش پیدا کند، به ویژه اگر این افزایش با ورم، تنگی نفس یا علائم جدید دیگری همراه باشد، بررسی پزشکی اهمیت پیدا می کند.
«گیاهی» بودن یک محصول، به معنی بی خطر بودن آن نیست
بازار محصولات کاهش و افزایش وزن پر از فرآورده هایی است که با عباراتی مانند «کاملاً گیاهی»، «طبیعی»، «بدون عارضه» یا «تضمینی» تبلیغ می شوند. اما طبیعی بودن یک ترکیب، به خودی خود ایمنی یا اثربخشی آن را ثابت نمی کند.
ترکیبات گیاهی و مکمل ها نیز می توانند با داروها تداخل داشته باشند یا برای برخی افراد، به ویژه کسانی که بیماری زمینه ای دارند، مناسب نباشند. حتی درباره برخی ترکیباتی که با هدف کاهش احتباس مایعات تبلیغ می شوند، شواهد کافی برای اثربخشی و ایمنی عمومی وجود ندارد.
پیش از مصرف فرآورده های ناشناخته باید به موارد زیر توجه شود:
- ترکیبات دقیق و مقدار مواد فعال محصول
- داشتن مجوزهای لازم
- بیماری های زمینه ای فرد
- داروهای مصرفی
- سابقه حساسیت یا عوارض دارویی
- توصیه پزشک یا متخصص تغذیه
خطر ترکیبات دارویی اعلام نشده در محصولات غیرمجاز
یکی از نگرانی های مهم درباره فرآورده های فاقد مجوز، نامشخص بودن ترکیبات واقعی آنهاست. در چنین شرایطی، مصرف کننده ممکن است ماده ای را دریافت کند که روی بسته بندی یا تبلیغات محصول اعلام نشده است.
در متن اصلی این هشدار به احتمال وجود ترکیباتی مانند کورتون در برخی فرآورده های غیرمجاز اشاره شده است. البته وجود کورتون را نمی توان صرفاً بر اساس افزایش وزن، ورم یا ظاهر فرد اثبات کرد و تشخیص آن به بررسی پزشکی و در صورت نیاز آزمایش های معتبر احتیاج دارد.
مصرف طولانی مدت یا نامناسب داروهای کورتونی می تواند با عوارض مختلفی همراه باشد، از جمله:
- افزایش قند خون یا بروز دیابت
- افزایش فشار خون
- افزایش خطر برخی عفونت ها
- ضعیف شدن استخوان ها و پوکی استخوان
- افزایش خطر شکستگی
- برخی مشکلات چشمی مانند آب مروارید یا گلوکوم
- تغییرات خلقی در برخی افراد
این عوارض به نوع دارو، مقدار مصرف و مدت استفاده بستگی دارند.
چه علائمی بعد از مصرف یک محصول باید جدی گرفته شوند؟
بروز برخی تغییرات جسمی پس از مصرف یک فرآورده ناشناخته می تواند نشانه ای باشد که نیاز به بررسی پزشکی دارد. البته هیچ علامتی به تنهایی ثابت نمی کند که فرد در معرض کورتون یا یک ماده خاص قرار گرفته است.
علائمی که می توانند نیازمند بررسی باشند عبارتند از:
- افزایش وزن یا ورم غیرعادی
- افزایش فشار خون
- افزایش قند خون
- ضعف عضلانی
- تغییرات پوستی
- کبود شدن آسان پوست
- اختلالات خواب یا تغییرات خلقی
- افزایش استعداد ابتلا به عفونت
- برخی مشکلات چشمی
در صورت مشاهده علائم شدید، جدید یا غیرمعمول، به ویژه زمانی که بعد از شروع مصرف یک محصول ایجاد شده اند، بهتر است مصرف آن بدون بررسی ادامه پیدا نکند و موضوع با پزشک در میان گذاشته شود.
قطع ناگهانی کورتون می تواند خطرناک باشد
اگر فرد واقعاً داروی کورتونی مصرف کرده باشد، قطع آن نیز موضوع ساده ای نیست. در مصرف طولانی مدت یا دوزهای بالا، بدن ممکن است به دارو وابسته شود و کاهش مقدار آن باید طبق نظر پزشک انجام شود.
بر اساس راهنمای NHS، افرادی که بیش از سه هفته از داروهای استروئیدی استفاده کرده اند یا دوز بالایی دریافت کرده اند، ممکن است به کاهش تدریجی دوز نیاز داشته باشند. قطع ناگهانی برخی استروئیدها می تواند علائمی مانند خستگی شدید، تهوع، سرگیجه، کاهش اشتها و درد مفاصل ایجاد کند.
به همین دلیل، اگر احتمال مصرف کورتون یا داروی دیگری در یک فرآورده ناشناخته وجود دارد، تصمیم درباره ادامه یا قطع مصرف باید بر اساس ارزیابی پزشکی انجام شود.
آیا برای همه افراد یک نسخه واحد برای تغییر وزن وجود دارد؟
خیر. وزن بدن تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند تغذیه، فعالیت بدنی، خواب، داروها، شرایط پزشکی، عوامل هورمونی، ژنتیک و محیط زندگی قرار دارد. بنابراین برنامه ای که برای یک فرد مناسب است، لزوماً برای فرد دیگری نتیجه مشابهی ایجاد نمی کند.
پیش از شروع برنامه کاهش یا افزایش وزن، بهتر است علت وضعیت فعلی بررسی شود. این بررسی می تواند شامل موارد زیر باشد:
- وضعیت تغذیه و الگوی غذایی
- میزان فعالیت بدنی
- سابقه بیماری های زمینه ای
- داروهای مصرفی
- وضعیت هورمونی و متابولیک در صورت نیاز
- تغییرات اخیر وزن و سرعت آن
- وضعیت ترکیب بدنی در صورت نیاز
در کاهش وزن، اصلاح الگوی غذایی، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و در صورت وجود اندیکاسیون، درمان پزشکی می تواند بخشی از برنامه باشد. در افزایش وزن نیز هدف باید تأمین انرژی و پروتئین کافی و در صورت امکان افزایش سالم توده عضلانی باشد.
جمع بندی
کاهش یا افزایش وزن سریع، لزوماً به معنی رسیدن به نتیجه مطلوب نیست. پایین آمدن عدد ترازو ممکن است بخشی از آب یا توده عضلانی بدن را نیز شامل شود و افزایش سریع وزن نیز می تواند در بعضی شرایط ناشی از احتباس مایعات باشد، نه افزایش عضله.
از سوی دیگر، مصرف فرآورده های ناشناخته و فاقد مجوز می تواند خطر دریافت ترکیبات اعلام نشده را افزایش دهد. عبارت هایی مانند «کاملاً گیاهی»، «طبیعی»، «بدون عارضه» و «کاهش وزن تضمینی» به تنهایی نمی توانند ایمنی یا اثربخشی یک محصول را ثابت کنند.
تغییر وزن سالم، فرایندی است که باید با توجه به شرایط هر فرد و با بررسی علت، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و در صورت نیاز درمان پزشکی انجام شود. عدد ترازو فقط یک عدد است؛ سلامت بدن، ترکیب بدنی و علت تغییر وزن اهمیت بیشتری دارند.
نظرات کاربران