پوکی استخوان یکی از بیماری های خاموشی است که می تواند تا زمان بروز شکستگی، بدون علامت مشخص باقی بماند. آمارهای اعلام شده از وضعیت سلامت استخوان در ایران نشان می دهد که سالانه حدود ۱۵۰ هزار شکستگی در کشور رخ می دهد و بسیاری از افراد مبتلا نیز از بیماری خود اطلاع ندارند. این در حالی است که تشخیص به موقع، اصلاح سبک زندگی و پیگیری درمان می تواند به کاهش خطر شکستگی و عوارض ناشی از آن کمک کند.
محمدباقر لاریجانی، رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم، به مناسبت هفته ملی سلامت استخوان اعلام کرده است که حدود ۸۰ درصد مبتلایان به پوکی استخوان از بیماری خود بی خبرند و تنها ۸ درصد افراد آگاه از این عارضه، درمان را آغاز می کنند. به گفته او، با افزایش میانگین سن جمعیت، توجه به پیشگیری، تشخیص و درمان این بیماری اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
سالانه بیش از ۴۰۰ شکستگی ناشی از پوکی استخوان در کشور
بر اساس آمارهای اعلام شده، سالانه حدود ۱۵۰ هزار شکستگی در ایران رخ می دهد؛ رقمی که به طور میانگین معادل بیش از ۴۰۰ مورد در روز است. این آمار اهمیت توجه به سلامت استخوان و شناسایی افراد در معرض خطر را نشان می دهد. پوکی استخوان باعث کاهش تراکم و استحکام استخوان ها می شود و در نتیجه، احتمال شکستگی حتی در اثر ضربه های خفیف یا زمین خوردن افزایش پیدا می کند.
خطر اصلی این بیماری آن است که فرد ممکن است تا پیش از بروز شکستگی، نشانه مشخصی احساس نکند. به همین دلیل، نداشتن درد یا مشکل حرکتی لزوما به معنای سلامت استخوان ها نیست. آگاهی عمومی درباره عوامل خطر و انجام بررسی های لازم در افراد مستعد می تواند در شناسایی زودهنگام بیماری نقش داشته باشد.
زنان سالمند بیشتر در معرض پوکی استخوان هستند
احتمال ابتلا به پوکی استخوان با افزایش سن بیشتر می شود، اما میزان خطر در همه افراد یکسان نیست. زنان سالمند، به ویژه پس از یائسگی، از گروه هایی هستند که باید توجه بیشتری به وضعیت سلامت استخوان خود داشته باشند. بر اساس توضیحات لاریجانی، بخش بزرگی از زنان بالای ۶۵ سال در ایران با پوکی استخوان یا کاهش تراکم استخوان مواجه هستند و تنها شمار اندکی از آنها وضعیت طبیعی استخوان دارند.
مردان نیز از این بیماری مصون نیستند، هرچند ممکن است در سنین بالاتری با آن مواجه شوند. به گفته رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم، در ایران از هر ۱۰ نفر بالای ۵۰ سال، تنها دو نفر از نظر سلامت استخوان وضعیت مناسب و طبیعی دارند.
بر همین اساس، بررسی وضعیت استخوان در سنین بالا اهمیت زیادی دارد. لاریجانی توصیه کرده است زنان و مردان بالای ۶۵ سال، حتی در صورت نداشتن علامت مشخص، برای ارزیابی سلامت استخوان خود اقدام کنند. روش و زمان انجام بررسی ها باید با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک تعیین شود.
شکستگی ناشی از پوکی استخوان فقط یک آسیب جسمی نیست
شکستگی استخوان در افراد مبتلا به پوکی استخوان می تواند پیامدهایی فراتر از درد و آسیب جسمی داشته باشد. این عارضه ممکن است توانایی حرکت، استقلال فرد و کیفیت زندگی او را تحت تاثیر قرار دهد و انجام فعالیت های روزمره را دشوار کند. در موارد شدید، بیمار ممکن است برای راه رفتن، لباس پوشیدن یا انجام کارهای معمول به کمک دیگران نیاز پیدا کند.
شکستگی استخوان ران از جدی ترین پیامدهای پوکی استخوان محسوب می شود. لاریجانی اعلام کرده است که حدود ۲۰ درصد بیماران دچار شکستگی ران در بیمارستان جان خود را از دست می دهند. همچنین برخی از افرادی که از این آسیب جان سالم به در می برند، ممکن است نتوانند به سطح قبلی استقلال و فعالیت خود بازگردند.
این پیامدها نشان می دهند که پیشگیری از شکستگی باید بخشی جدی از برنامه مراقبت از سالمندان و افراد در معرض خطر باشد. حفظ قدرت عضلانی، توجه به تعادل، کاهش احتمال زمین خوردن و درمان به موقع پوکی استخوان می توانند در مدیریت خطر اهمیت داشته باشند.
چرا شکستگی اول می تواند زنگ خطر شکستگی بعدی باشد؟
بروز یک شکستگی در فرد مبتلا به پوکی استخوان، احتمال شکستگی های بعدی را به موضوعی مهم تبدیل می کند. به همین دلیل، مراقبت از بیمار نباید با درمان آسیب اولیه و ترخیص از بیمارستان پایان یابد. شناسایی علت شکستگی، بررسی وضعیت استخوان ها و پیگیری درمان می تواند به کاهش خطر آسیب های بعدی کمک کند.
بر اساس توضیحات لاریجانی، وزارت بهداشت سازوکاری برای شناسایی و پیگیری بیماران دچار شکستگی در بیمارستان ها ایجاد کرده است. این برنامه در پنج دانشگاه علوم پزشکی در حال اجراست و هدف آن، آموزش بیماران و پیگیری وضعیت آنها پس از ترخیص است.
پیگیری منظم اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا برخی بیماران پس از شکستگی، درمان پوکی استخوان را آغاز نمی کنند یا در ادامه آن را کنار می گذارند. ایجاد ارتباط میان خدمات بیمارستانی، مراقبت های پس از ترخیص و مراجعه های پزشکی می تواند به شناسایی بهتر بیماران و استمرار درمان کمک کند.
آیا پوکی استخوان درمان دارد؟
یکی از باورهای نادرست درباره پوکی استخوان این است که این بیماری درمان موثری ندارد. در حالی که درمان های دارویی برای کاهش خطر شکستگی در دسترس هستند و به گفته لاریجانی، بسیاری از داروهای مورد نیاز نیز در داخل کشور تولید می شوند. انتخاب درمان به شدت بیماری، وضعیت سلامت فرد و ارزیابی پزشک بستگی دارد.
افرادی که کاهش تراکم استخوان دارند، ممکن است با اصلاح تغذیه، دریافت کافی کلسیم و ویتامین D و انجام فعالیت بدنی مناسب بتوانند به حفظ سلامت استخوان کمک کنند. با این حال، در افرادی که پوکی استخوان تشخیص داده شده است، تغییر سبک زندگی به تنهایی همیشه کافی نیست و ممکن است درمان دارویی خوراکی یا تزریقی ضرورت داشته باشد.
نکته مهم، تشخیص به موقع و ادامه دادن درمان طبق توصیه پزشک است. لاریجانی به این موضوع اشاره کرده است که شناسایی بیماری همیشه به آغاز درمان منجر نمی شود و برخی از افرادی که درمان را شروع می کنند نیز آن را ادامه نمی دهند. قطع خودسرانه دارو یا جایگزین کردن آن با مکمل ها می تواند روند کنترل بیماری را مختل کند.
تغذیه و سبک زندگی چه نقشی در سلامت استخوان دارند؟
سلامت استخوان از دوران کودکی شکل می گیرد و در طول زندگی به تغذیه، فعالیت بدنی و وضعیت عمومی سلامت وابسته است. دریافت کافی کلسیم و ویتامین D، مصرف پروتئین مناسب و داشتن فعالیت بدنی منظم از عوامل مهم در حفظ استخوان ها هستند. پیشگیری از پوکی استخوان نباید تنها به دوران سالمندی محدود شود، زیرا عادت های شکل گرفته در سنین پایین نیز در سلامت استخوان در سال های بعد نقش دارند.
شیر و ماست از منابع مهم کلسیم به شمار می روند. طبق اطلاعات ارائه شده در گزارش، هر لیوان شیر حدود ۳۰۰ میلی گرم کلسیم دارد. ماهی، لبنیات و سایر مواد غذایی مغذی نیز می توانند بخشی از برنامه غذایی متعادل باشند. در مقابل، مصرف زیاد غذاهای فرآوری شده و فست فودها نباید جایگزین یک الگوی غذایی متنوع و مناسب شود.
برای پیشگیری از پوکی استخوان، رعایت چند اصل اهمیت دارد:
- دریافت کلسیم کافی از منابع غذایی متناسب با نیاز فرد
- تامین ویتامین D و بررسی نیاز به مکمل با نظر پزشک
- انجام فعالیت بدنی منظم و متناسب با سن و وضعیت جسمی
- توجه به دریافت پروتئین و داشتن رژیم غذایی متعادل
- پرهیز از مصرف دخانیات و محدود کردن عوامل آسیب رسان به سلامت استخوان
- پیگیری وضعیت سلامت استخوان در افراد دارای عوامل خطر
این اقدامات جایگزین ارزیابی پزشکی در افراد مبتلا به پوکی استخوان نیستند، اما می توانند بخشی از برنامه حفظ سلامت استخوان و کاهش خطر شکستگی باشند.
جمع بندی
پوکی استخوان در ایران به دلیل شیوع بالا، تشخیص دیرهنگام و آغاز نشدن یا ادامه نیافتن درمان، یکی از مسائل مهم سلامت عمومی محسوب می شود. آمارهای اعلام شده از حدود ۱۵۰ هزار شکستگی سالانه و بی خبری بسیاری از مبتلایان از بیماری خود حکایت دارند. از آنجا که پوکی استخوان ممکن است تا زمان شکستگی علامت مشخصی نداشته باشد، توجه به عوامل خطر و بررسی به موقع سلامت استخوان اهمیت زیادی دارد. تغذیه مناسب، فعالیت بدنی منظم، دریافت کافی کلسیم و ویتامین D و پیگیری درمان در صورت تشخیص بیماری می توانند به کاهش خطر شکستگی کمک کنند. مراقبت از استخوان ها باید از کودکی آغاز شود و در تمام مراحل زندگی ادامه پیدا کند.
نظرات کاربران