روش های هورمونی جلوگیری از بارداری سال هاست که به عنوان یکی از موثرترین راهکارها برای پیشگیری از بارداری و همچنین درمان برخی مشکلات زنان مانند قاعدگی نامنظم، آندومتریوز و سندرم تخمدان پلی کیستیک مورد استفاده قرار می گیرند. با این حال، انتشار نتایج یک پژوهش جدید بار دیگر توجه متخصصان و افکار عمومی را به ایمنی این داروها جلب کرده است.
بر اساس مطالعه ای گسترده که روی میلیون ها زن انجام شده، برخی از داروهای هورمونی جلوگیری از بارداری، به ویژه آمپول دپو پروورا، ممکن است با افزایش اندکی در خطر ابتلا به مننژیوم، نوعی تومور نادر مغزی، مرتبط باشند. البته پژوهشگران تاکید می کنند که این افزایش خطر بسیار محدود است و نباید باعث نگرانی بی مورد یا قطع خودسرانه دارو شود.
مننژیوم چیست و چه علائمی دارد؟
مننژیوم یکی از شایع ترین تومورهایی است که از پرده های محافظ اطراف مغز و نخاع ایجاد می شود. اگرچه بیشتر این تومورها خوش خیم هستند، اما بسته به محل رشد خود می توانند با فشار بر بافت های مغز، مشکلات مختلفی ایجاد کنند. به همین دلیل تشخیص زودهنگام و پیگیری پزشکی اهمیت زیادی دارد.
علائم مننژیوم در همه افراد یکسان نیست و ممکن است به آرامی و طی سال ها ظاهر شود. مهم ترین نشانه های این بیماری عبارت اند از:
- سردردهای مداوم و غیر معمول
- تشنج بدون سابقه قبلی
- اختلال در حافظه و تمرکز
- کاهش بینایی یا دوبینی
- ضعف یا بی حسی در دست و پا
- مشکلات تعادل یا اختلال در حرکت
خوشبختانه در بسیاری از موارد، درمان با جراحی، پرتودرمانی یا تحت نظر گرفتن بیمار، نتایج موفقیت آمیزی به همراه دارد.
پژوهش جدید درباره داروهای جلوگیری از بارداری چه می گوید؟
این تحقیق که در نشریه علمی JAMA Network Open منتشر شده، اطلاعات سلامت نزدیک به سه میلیون زن دانمارکی را طی ۲۵ سال بررسی کرده است. همین موضوع باعث شده این مطالعه یکی از معتبرترین پژوهش های انجام شده درباره ارتباط داروهای هورمونی و مننژیوم باشد.
نتایج نشان می دهد که همه روش های جلوگیری از بارداری، خطر یکسانی ندارند و نوع داروی مصرفی نقش مهمی در میزان خطر احتمالی ایفا می کند.
آیا این افزایش خطر واقعا نگران کننده است؟
شنیدن عبارتی مانند “چهار برابر افزایش خطر” ممکن است ترسناک به نظر برسد، اما برای درک درست نتایج باید به میزان خطر واقعی توجه کرد. مننژیوم بیماری نادری است و حتی افزایش چند برابری خطر نسبی نیز به معنای شیوع گسترده آن نیست.
طبق یافته های این پژوهش:
- از هر هزار زن، حدود پنج نفر در طول زندگی به مننژیوم مبتلا می شوند.
- در میان مصرف کنندگان آمپول دپو پروورا، این عدد به حدود شش نفر در هر هزار نفر می رسد.
بنابراین اگرچه خطر نسبی افزایش پیدا می کند، اما احتمال واقعی ابتلا همچنان بسیار پایین باقی می ماند.
کدام روش های جلوگیری از بارداری بیشترین ارتباط را با مننژیوم دارند؟
بررسی داده ها نشان داد که بیشترین افزایش خطر در میان مصرف کنندگان آمپول دپو پروورا مشاهده شده است. این دارو حاوی مدروکسی پروژسترون است و معمولا هر سه ماه یک بار تزریق می شود.
همچنین پژوهشگران دریافتند برخی از قرص های ضد بارداری نیز ممکن است با افزایش خفیف تر خطر همراه باشند.
نتایج مطالعه به صورت خلاصه عبارت اند از:
- آمپول دپو پروورا بیشترین ارتباط را با افزایش خطر مننژیوم نشان داد.
- خطر نسبی در مصرف کنندگان این آمپول حدود چهار برابر بیشتر از افراد غیر مصرف کننده گزارش شد.
- قرص های ترکیبی جلوگیری از بارداری نیز با افزایش محدود خطر همراه بودند.
- قرص های فقط پروژسترونی یا مینی پیل نیز افزایش خفیفی در احتمال ابتلا نشان دادند.
با این حال، پژوهشگران تاکید می کنند که این اعداد مربوط به خطر نسبی هستند و نباید با احتمال واقعی ابتلا اشتباه گرفته شوند.
آیا پس از قطع دارو خطر کاهش پیدا می کند؟
یکی از نتایج امیدوار کننده این مطالعه آن است که افزایش خطر دائمی نیست. محققان مشاهده کردند که این ارتباط بیشتر در زمان مصرف داروهای هورمونی وجود دارد و پس از قطع مصرف، به تدریج کاهش می یابد.
بر اساس داده های پژوهش، معمولا تا حدود پنج سال پس از قطع مصرف داروهای پروژستوژنی، خطر اضافی از بین می رود و به سطح طبیعی باز می گردد. البته مدت زمان دقیق ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد و به شرایط پزشکی هر فرد بستگی داشته باشد.
چرا هورمون پروژسترون مورد توجه دانشمندان قرار گرفته است؟
سال هاست که پژوهشگران احتمال می دهند هورمون پروژسترون در رشد برخی از انواع مننژیوم نقش داشته باشد. مطالعات مختلف نیز شواهدی در حمایت از این فرضیه ارائه کرده اند.
دلایل مطرح شدن این احتمال عبارت اند از:
- شیوع مننژیوم در زنان بیش از دو برابر مردان است.
- برخی تومورها در دوران بارداری رشد سریع تری پیدا می کنند.
- بسیاری از سلول های مننژیوم دارای گیرنده های حساس به پروژسترون هستند.
- داروهای مشابه پروژسترون ممکن است در برخی افراد رشد این تومورها را تحریک کنند.
با این حال، متخصصان تاکید می کنند که هنوز برای اثبات رابطه علت و معلولی، تحقیقات بیشتری لازم است.
آیا این نتایج شامل همه داروهای هورمونی می شود؟
خیر. پژوهشگران اعلام کرده اند که این مطالعه درمان جایگزینی هورمون یا HRT را بررسی نکرده است. از آنجا که میزان هورمون در درمان جایگزینی معمولا بسیار کمتر از داروهای جلوگیری از بارداری است، تاکنون شواهد محکمی درباره افزایش خطر مننژیوم در مصرف کنندگان HRT وجود ندارد.
به همین دلیل نباید نتایج این پژوهش را به همه داروهای هورمونی تعمیم داد.
توصیه متخصصان به زنان چیست؟
متخصصان زنان و زایمان معتقدند که مزایای استفاده از روش های هورمونی جلوگیری از بارداری، در بسیاری از افراد بسیار بیشتر از خطر اندک مطرح شده در این مطالعه است. این داروها علاوه بر پیشگیری از بارداری ناخواسته، در درمان بسیاری از بیماری های زنان نیز نقش مهمی دارند.
به همین دلیل توصیه می شود:
- مصرف داروهای هورمونی را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
- در صورت داشتن سابقه تومورهای مغزی یا عوامل خطر، پزشک را مطلع کنید.
- درباره انتخاب مناسب ترین روش جلوگیری از بارداری با متخصص زنان مشورت کنید.
- در صورت بروز علائمی مانند سردردهای شدید، تشنج یا اختلال بینایی، هرچه سریع تر به پزشک مراجعه کنید.
نتیجه گیری
نتایج این پژوهش گسترده نشان می دهد برخی از روش های هورمونی جلوگیری از بارداری، به ویژه آمپول دپو پروورا، ممکن است با افزایش اندکی در خطر ابتلا به مننژیوم ارتباط داشته باشند. با این حال، احتمال واقعی ابتلا همچنان بسیار پایین است و در بسیاری از موارد، این خطر پس از قطع مصرف دارو کاهش پیدا می کند.
کارشناسان تاکید می کنند که تصمیم گیری درباره ادامه یا تغییر روش جلوگیری از بارداری باید تنها با نظر پزشک انجام شود. انتخاب بهترین روش، به شرایط جسمی، سابقه پزشکی و نیازهای هر فرد بستگی دارد و ارزیابی دقیق مزایا و خطرات، بهترین راه برای حفظ سلامت زنان خواهد بود.
نظرات کاربران